Lung himawh huai zaw hi

  • Mite pahtak pahtawina, na ngahloh khak ding, na lung hi mawh sangin, Pasian' pahtak loh na hih khak ding lung himawh huai zaw hi.
  • Mite hong lawploh khak ding na lung himawh sangin, Pasian' in lawphuai hong sak loh khak ding lung himawh huai zaw hi.  
  • Biakinn ah, kikhawm atawm luat khak ding na lung himawh sangin, Pasian' ompihna na ngahloh khak ding lung himawh huai zaw hi.
  • Mite khutbet pahtawina, na ngah loh khak ding, na lung himawh sangin, Pasian' Aw na zakloh khak ding lung himawh huai zaw hi.
  • Mite maipha piak ngah khak loh ding na lung himawh sangin, Pasian' maipha na ngahloh khak ding lung himawh huai zaw hi.
  • Miten hong tel sinsen loh khak ding, na lung hi mawh sangin, Pasian in hong tel sinsen khak loh ding lung himawh huai zaw hi.
  • Mi ten hong taisan khak ding na lung himawh sangin, Pasian' na kiim (gei) ah a om loh khak ding lung himawh huai zaw hi. Topa' Lenggah huan a nasep te' kidawm ni
  • x
  • x
  • x

Hun Khenna te (The Dispensations)

 

Hunkhennate (The Dispensations)

A. Hunkhennate’ Khiatna

Laisiangtho sinna ah, Laisiangtho sunga kilaknate a kician sinsena kikhen thei hunte zui-in kimu thei hi, cih i tel ding thupi mahmah hi. Hihte siangtakin kikhen thei-a, tua banga khennate leh tuate tawh kisai-a Pasian’ deihnate muh theihna pen Laisiangtho khiatna ah a thupi mahmah khat ahi hi. Tua banga khennate “dispensations” kici a, a kizom toto hun tuamtuamte ah hunkhenna tuamtuam kimu thei ding hi.

Hunkhenna i cih a khang toto Pasian’ kilaakna-a khen khat hi a, a kikhen thei neihsa kepna ahih kei leh nuntakna thukhunte ahi hi. Laisiangtho sungah hunkhenna leh hun khat cihte a kibang lian ahih loh hangin, hun khat a hih nak leh tua sunga hunkhennate nei hamtang hi. Laisiangtho sungah hun tuamtuam kigen hi (Eph. 2:7; 3:5,9; Heb. 1:2). Hun tuamtuamte kibang lo-a a tuampian tekna zong kigen hi (John 1:17; Matt. 5:21-22; II Cor. 3:11; Heb. 7:11-12 te tawh enkaak in).

Laisiangtho sinna ah thu dangdangte sangin hunkhenna tuamtuamte muh theihna in Laisiangtho hong telsakpen hi. Hunkhennate tel-a tua hunkhennate’ sunga Pasian’ deihna a kipulaakte i teln a in Laisiangtho theihna kipatna hi thei pha mahmah a, Laisiangtho mahmah theih nopna lungsim piangsak hi. Mihingte leh Pasian’ kizopna pen hun khempeuh ah kibang kim zenzen lo hi. Pasian in mawhna sunga puk mihingte a sittelna tuamtuam na nei zel hi. Hih mah zong hun tuamtuama Pasian’ deihna khen khat hi a,  tua banga sittelna tungtawnin mihingte mawhna sungah a puk taktakna uh leh mawhnei taktak uh a hihna kilangh den hi. A tawpna ah, a khang a khanga mihingte’ lungsim ngaihsutna khempeuh a hai huaina leh mawhna tawh a kidim denna kilangkhia dinga kam kici khempeuh kihucip hiau ding hi.

Tua ahih manin hunkhenna thak khat a kipat simin mihingte hamphatna leh tavuan neihna mun thak khat ta ah kikoih dena, mihingte’ ginat lohna leh thumaan-a Pasian’ thukhenna tawh kikhak den hi. Hun khempeuh ah a om loh a phamawh ahi Pasian’ sianthona banga hunkhenna khempeuh ah a kimu paisuak den thu pawlkhat a om hangin, a kiciangtan hun khat sunga zat dinga kipia thu kihilhna leh tavuan neihna tuamtuam zong om hi.

Hih thu tawh kizomin Laisiangtho sin mi peuhmah in Laisiangtho mun khatpeuh a khiatna bul leh eite’ adinga a kilak theihna cih nam nih a om lam a theih ding thupi mahmah hi. Hehpihna nuai-a Pasian’ tate’ tunga kigen thute bek eite’ adingin a hi bangin kila thei ding hi. Tua bang mun-a thu kihilhnate aneng atawnga zuih pah ding ahi hi. Eite’ adinga a kilak theihna cih thu ah Laisiangtho mun khempeuh panin khalam sin theih ding thu a kilak theih kim hangin, hunkhenna danga mite’ adinga Pasian’ deihna kipulaakna ahi tua thute bang lianin nungta pah ding cih om lo hi. Adam, Abraham, leh thukham nuai-a Israel mite leh tuhun Pasian’ tate i dinmun kibang zenzen lo hi; tua mahbangin Kumpipa hong pai-a a kumpi gam hong phuh cianga mite’ nuntak zia banga nungta dingin zong hong kisawl zenzen lo hi.

Pasian’ tate Laisiangtho sunga thuhilhnate tungah kinga a nisim nuntak zia ding a kisim ahih manin hunkhenna khat leh khat sunga lamlahnate kibang lo-in om ziazua thei ahih manin, Pasian’ deihna zui-a Pasian’ minthan nadinga i nuntak theih nadingin koi munte zuih pahlian ding hi a, koi munte a thu paipi bek lak ding hiam cihte limtaka ngaihsut ding ahi hi. Pasian’ deihna a mang den nuam thu-ummi khat in amah tawh kisai lian munte eh amah tawh kisai lian lo munte a khen theih ding thupi mahmah hi. Hunkhenna tel lopi-in tuhun-a Pasian’ deihna leh ngimnate i theih ding haksa hi. Tua banga theihna tungtawn bekin a beisa huna thukham tanna tawh diktansakna a kingahna leh mailama hong piang lai ding hunkhenna sunga leitung kikhelnate leh tuhun huntak zia a kilamdanna kimu thei pan ding hi.

Mangkam nangawn-a Laisiangtho a kiteina ah kicing zo sam lo ahih manin a kitel ding khat nangawn a kitel loh hun om tham hi. Gentehna-in, Greek kama aion  pen a khiatna taktak, hun (age), hunkhenna(dispensation), cih hi napi-in “leitung” (world) ci-in sawm li vei val kitei mawk hi. Tua ahih manin Matthew 13:49 bang, “Leitung a bei ciangin” kici mawkin hih leitung mahmah a bei ding tawh kibanga, ahih hangin hun bei ding kigenna hi zaw gige hi (Ias. 66:22; II Pet. 3:7; Kilaakna 20:11). Leitung bei ding nai zenzen lo a, hun bei ding nai bek hi. Laisiangtho hong hilhna ah, hunkhenna a kigawmin sagih om-a, tu laitakin eite a gukna a bei kuan huna om i hi hi. Kum tul maanna kumpi gam cih khat hong pai lai ding hi (Kilaakna 20:4,6).

Pasian in tavuan thak pia-a a sehna tawh hunkhenna thak khat kipan den zaw a, tua tawh kipanin Pasian’ thukhenna tawh bei den hi. Lasiangtho sungah hunkhenna sagih kimu thei hi: (1) mawh ma hun, (2) lungsim kitheihna tawh ki-uk hun, (3) kumpi ki-ukna hun, (4) kamciam hun, (5) thukham hun, (6) hehpihna hun, leh (7) kum tul maanna hun, cihte ahi hi.

Hih hunkhenna sagihte i sinna ah hih thu tawh kisai i tel theih nadingin a thupi mahmah thugil pawlkhat om hi. Hunkhenna i cih pen Laisiangtho a hi bang, a om bangbanga khiatna pana hong piangkhia ahi hi. A kibang lo hun tuamtuam leh a kilamdang hunkhenna tuamtuam om hi cih mu thei lopi-in Laisiangtho ahi bangin kikhia thei ngei lo ding hi. Thupi nihna pen, Laisiangtho sin peuhmah in a muh theih mahbangin Laisiangtho sunga kilaaknate a hunhun-a kipia toto ahi hi. A thumna ah, kilaakna thak hong om ciangin a omsa kilaakna sunga zuih ding thu pawlkhat kiphiat-in pawlkhat kilaih -a nuntak zia ding thupiakte zong kilaih-in a thak pawlkhat kibehlap lian hi. Gentehna-in, Saturday ni-a singkang tom mi khat thah dingin Pasian in Moses thu a piak hangin, tuhun ciangin hunkhenna dang khat sunga om i hih manin hih thupiakna kizang nawn lo hi.

Laisiangtho sungah hunkhenna sagih a kimuh theih hangin, a dangte sangin thumte thupi deuh hi, tuate pen, Moses hun panin Thuciam Lui hun sunga Israel mite a uk thukham hun; thuhun ahi hehpihna hun; leh mailam hunkhenna ahi kum tul maanna hunte ahi hi.

B. Mawh Ma Hun: Suahtak Hun

Hih hunkhenna pen mihingte kipiansakna tawh kipan a (Piancil. 1:26-27)  Piancilna 3:6 dong kizomsuak hi. Hih hunkhenna sungah mihingte mihing tavuan ahi punga khan ding, leitung uk ding, ganhingte’ tungah ukna neih ding, anteh theipuam bek an-a nek ding, leh Eden Huan puah ding tavuan kipia hi (Piancil. 1:28-29; 2:15).

A kikhaam khat om a, tua pen, mihingte in sia leh pha khen theihna singkung pan a gah nek loh ding ahi hi ( Piancil. 2:17). Mihingte thupha ngah dinmun, a kicing pumpi, lungsim, leh kiim leh paam omzia leh, nuntakna a nop nadinga kisam khempeuh a kipiak hangin, Eve in ze-etna lel-in singgah na ne a, Adam in tua thuman lohna ah Eve tawh na puk khawm uh hi (Piancil. 3:1-6). Pasian’ thukhenna tung pah a, kha sihna, mawhna mahmah theihna, Pasian kihtakna, leh Pasian tawh kikholhkhopna taanna cihte hong om pah hi.

Tua bang kawmkal mah ah, Pasian in Tanpa hong pai nading kamciam pia-in (Piancil. 3:15), tatkhiatna lim ahi gan-vun silhsakin (Piancil. 3:21) hehpihna thugui na khung veve lai hi. Amaute huan sung pan kihawlkhia a, ahi zong mihing nuntak ngeina banga nuntak theihna kipia-in (Piancil. 3:23-24), tua Pasian’ thukhenna tawh hunkhenna thak khat kipan leuleu hi.

Mawh ma hunkhenna sungah Pasian in mihingte’ thu palsatna na pholaak a, hong pai ding Tanpa na kamciamin, a bawlsate’ tungah thu a khenna tawh a thuneihna na laka, hehpihna thugui na khung hi.

C. Lungsim Kitheihna Tawh Ki-uk Hun: Mihingte’ Khensat Hun

Piancialna 3:7 a kipan hih hunkhenna pen Piancilna 8:19 dong kizomsuak-a, Adam leh Eve a bawl thuciamna a kici sunga kigen bangin mihingte tavuan thak guan hi. Satan ki hamsiat-a (Piancil.3:14-15), Adam leh Eve zong kihamsiat veve hi (Piancil. 3:16-19). Hih hun sung mihingte bangci gamtat lian ding cih bangmah a kigen loh hangin, amau’ ngaihsutna leh Pasian in a piaksa theihna tawh a nungta dingin kisawl hi.

Lungsim tawh ki-ukna hun sungah, mihingte gina tuan peuhmah lo uh hi. Lungsim ngaihsutna in mawhna phawksak thei a, ahi zongin gualzawhna pia tuan lo hi (John 8:9; Rom. 2:15; I Cor. 8:7; I Tim. 4:2). Cain in sisan-a biakna a piak nop lohna (Piancil. 4:7) leh Cain in Abel a thahna tawh  Adam’ tate in a neih uh mawhna pianngei lakkhia uh hi. Cain’ suan leh khakte mawhna  tawh kidim uh a (Piancil. 4:16-24), pumpi sihna tung kimu pah hi (Piancil. 5:5-31). Mihingte’ lungtang sia lua mahmah a thukhenna khat kisam leuleu hi (Piancil. 6:5,11-13). Cain thu kikhena (Piancil. 4:10-15), mihing kici peuhmah sihna tawh thu kikhen hi (Piancil.5). A tawpna ah Pasian in leitung ah tuiciin tungsak ta hi (Piancil. 7:21-24).

Hih hun sungin Pasian’ hehpihna mah kilang veve a, Enoch (Piancil.5:24), tembaw-a suakta Noah-te innkuan (Piancil.6:6-10; Heb.11:7) banga hotkhiatna ngah om veve sam hi. Tuiciin tawh hih hunkhenna bei a, Noah-te innkuan bek suakta uh hi.

Hih sunga Pasian’ deihna bel lungsim kitheihna tawh ki-ukna nuai ah mihingte in thu a palsatna uh a lah nopna ahi hi. Ahi zongin, hih hun sungin Pasian in mailama Tanpa hong pian nading khanghui khat hawi veve a, tuiciin tawh leitung thu a khenna tawh a thuneihna laka, Noah leh a innkuanpihte’ tungah a hehpihna kilangsak hi.

D. Mihing Kumpi Ki-ukna Hun: Noah Tawh Kibawl Thuciamna

Hih hunkhenna in Piancilna 8:20 pan 11:9 dong huam hi. Noah’ tungah Pasian in mihingte’ tunga kinga lo thuciamna pia a (Piancil.8:20-9:17), tuiciin tawh leitung a suksiat nawn loh nadingin kamciam hi (Piancial. 8:21; 9:11). Khuahun ngeinate a kikhel loh nadingin Pasian in kamciama (Piancil. 8:22), mihingte a pun a khan nading thupiak pia kikin (Piancil. 9:1) ganhingte’ tunga thuneihna kizom suaksak hi (Piancil. 9:2); sisan nekna a kikhaam hangin sa nek ding kiphal ta a (Piancil. 9:3,4) hi. Hih thuciamna sungah a thupipen bel, mihingte in tualthatte thah kik theihna mihing kumpi ki-ukna a kipatkhiatna ahi hi (Piancil. 9:5-6).

Hih thuciamna ah, thuciamna dangte mahbangin, Noah’ zukhamna-a kilangkhia mihingte’ ginat lohna  (Piancil. 9: 21) leh Ham in a pa a zahtaak lohna cihte kilangkhia pah hi (Piancil. 9:9:22).  Mihingte’ gamtatzia leh biakna lam mahmah kiamsuak hun ahi hi (Piancil. 11:1-4). Lungsim kitheihna tawh ki-uk hun mahbangin, hih mihing kumpi ki-ukna in mawhna khaam zo tua lo a, Babel Tausang kilam hi (Piancil. 11:4). Pasian in kampau kilamdansakna tawh thukhena (Piancil. 11:5-7), mihingte’ khantohna kithehthang mang hi (Piancil. 11:8-9).

Ahih hangin, hih hun sungin Pasian um mi pawlkhat kihawipa Abraham mahmah a kitelna tawh Pasian’ hehpihna kilang veve hi (Piancil. 11:10-12:3). Numei’ suan zong kikemasuaka Pasian’ thuneihna kilang hi. Babel Tausanga thukhenna leh a hong pai lai ding hunkhenna ading kiginkholhna tawh hih hunkhenna bei  hi.

Ciapteh ding a thupi mahmah khat ah, mihingte’ lungsim kitheihna leh mihing kumpi ki-ukna pen hunkhenna dangte ah kizom suaksuak hi. Abram leh a suan a khakte Kamciam hunkhenna sung a lut uh hi bek hi. A huampi-in ci leng, mihing kumpi ki-ukna in hih nuntakzia thak sungah mihingte a ginat lohna, Pasian’ thukhenna, leh Pasian’hehpihna a pholaak hi lel hi.

E. Kamciam Hun: Abraham Tawh Kibawl Thuciamna

Piancilna 11:10 a kipan hih thuciamna Paikhiatna 19:2 dong kizomsuak hi. Hih sungah Abraham’ tunga kilaak Pasian’ kamciamte  up ding tavuan mihingte kipia hi. Hih hun sunga Pasian’ kilaakna ah Abraham tunga kamciam (Piancil. 12:1-2; 13:16; 15:5; 17:6); Abraham’ suan Israel tungah minam lian khat suaka Pasian’ kamciam a tangtun nadinga kizangte a suah nadinguh kamciam (Piancil. 12:2-3; 13:16; 15:5,18-21; 17:7-8; 28:13-14; Josh. 1:2-4); Abraham’ tungtawnin leitung buppi in thupha a ngah nading kamciamte kihel hi (Piancil. 12:3). Abraham thupha a piate thupha kipia-in, ama’ suante a siamsiate kisamsia ding, cih thukhun kikhung hi.

Pasian in Abraham tawh a bawl thuciamna pen Laisiangtho sunga thuciamnate’ lakah a thupipen khat hi a, minam khat-a Israel a om den nading, tua leitang a neih den nadinguh, khalam thupha a san nadinguh, Pasian in a hut den nading, leh vun-atna lim tuam vilvel a kipiakna (Piancil. 17:13-14), cihte kihel hi. Hih thuciamna pen hehpihna tawh thuciamna hi deuh a, mihingte’ thumaanna tungah kinga lo-in Pasian’ thumaanna tungah kinga ahih manin mihingte’ tunga kinga thuciamna hi lo hi. Abraham’ nuntak sungin akim alang bek tangtunga, hih Abrahamic covenant sunga kamciamte leitung bei dong kizoma tangtung ding ahi hi. Hih thuciamna sunga kamciam pawlkhat khang khat peuh’ ading amau’ thumanna tungtawnin tangtunga, ahi zongin hih thuciamna limlim a tawntung thuciamna hi zaw hi (Piancil. 17:7,13,19; I Khang. 16:16-17; Late 105:10). Abraham tawh thuciamna pen hunkhenna tawh kisai a bulpi-in Abraham leh a suante’ ading hi deuh hi. Leitung buppi bel lungsim kitheihna tawh ki-ukna leh mihing kumpi ki-ukna nuai ah kizomsuak hi.

Ahi zongin, Abrahamci covenant nuai ah mihingte’ ginat lohna kilang dena, ciamsa gam zuat pah lohna (Piancil. 11:31); Abraham mahmah Ishmael’ pa a suahna (Piancil.16:1-16); Egypt gama a paisukna (Piancil.12:1-13:1), cihte ah kilang hi. Ahih hangin,  hehpihna leh upna ah Abraham khangto a, a tawpna ah Pasian’ thu a manna-in a tapa Isaac nangawn biakpiakna-in pia ngam ta hi ((Piancil. 22).

Abraham’ nungah Isaac zong gina tuan lo-in, Pasian’ thupiak palsat lo deuh bekin Egypt gam neh-in teng hi (Piancil. 26:6-16). Jacob zong gina tuan lo hi, a suah ding lai-a a nu’ tunga kamciam um zo lo-in (Piancil. 25:23; 28:13-15,20); zuauphuahna, khemna, leh ama’ meet nading bek ngaihsutna (Piancil. 27:1-29) leh a tawpna ah kialpi a pelh nadingin Egypt gama lalsukna, cih ciang ding hong tung hi.

Egypt gam ah, Israel phunin upna a neih lohna  (Pai. 2:23; 4:1-10; 5:21; 14:10-12; 15:24), Egypt gamah a ciahkik nopna uh (Pai. 14:11-12), leh a phun nilohna uh (Pai. 15:24; 16:2; Gamlak. 14:2; 16:11,41; Josh. 9:18)  tawh Pasian’ tungah citak zo lo leuleu uh hi. Thukham kipiak hun laitak leh Kadesh- Barnea (Gamlak. 14) a Pasian’ kamciamte a up lohna vuah kilang hi. Abraham’ tunga kamciamte a up loh manun a gam uh tawlkhat sung taan uh a, Egypt gamah saltaangin, tua gam a lut kik mateng uh gamlakah vakvai uh hi. Pasian’ tungah a thumaan lohn uh tungtawin Moses’ thukham hong om ahi hi.

Hih kamciam hunkhenna ah, Pasian in a mite a kep nilohna, Egypt gam pana a hotkhiatna, leh Paisawn pawi a bawlsaknate ah Pasian’ hehpihna kilang den den hi. Thukham kipiakna tawh kamcian hunkhenna a bei hi a (Pai. 19), ahih hangin mite’ tavuan neihna bulpi leh leh mite a kize-etna ahihna tawh a bei hi bek hi. Leitung hun bei dong hih kamcian hunkhenna a kizom paisuak ding hi a, hih sunga kamciam tampite tuni dongin i up leh i lam-etna bulpite ahi hi. Abraham’ tunga kamciamte mailam huna hehpihna leh kumpi gam hunkhenna sunga kibulphuh thukhunpite ahi hi. Tua kamciamte in bei hun nei ngei lo-a, tawntung hun dongin tangtung ding hi, kici thei hi.

Kamciam hunkhenna ah Pasian’ thuneihna kilang mahmah a, Israel mite zanga kilaakna, Pasian’ tatkhiatna leh thupha kizomte, Pasian’ hehpihna, leh leitung mahmah ah teci suak hi. Ahi zongin, hunkhenna dangte mahbangin, Pasian’ deihna zuihna tawh kisai-in hih hunkhenna mahmah zong a deihna tung zo lo-in bei a, thu-ummite Khazih’ kiang a tunpih ding naucing siapa tawh a kibang thukham hong pian nading suak hi (Gal. 3:24).

F. Thukham Hun

Paikhiatna 19:3 ah thukham hun kipana singlamteh ah thukham a beina ciang khat a om hangin Sawltakte’Tangthu 2 sunga Pentecost ni dongin kizomsuak hi. Ahih hangin, Lungdamna thu John leh a dang lungdamna thubute sunga mun pawlkhatte ah tuhun hehpihna hun a kilam-etkholhna kimu thei hi.

Moses’ thukham bel Israel mite’ ading beka kipia hi , tua thukham tungtawnin Gentile mite thu kikhen lo hi. Thukham khempi thum pha a, nasep gamtatna vive tawh kisai ahi hi: thukhamte ( Pasian’ deihna a kipulaakna, Pai. 20:1-26); thukhennate (Israel mite’ nuntak khuasak zia, Pai. 21:1-24:11); leh thupiakte ( Israel mite’ biakna nuntak zia, Pai. 24:12-31:18), cih bangin kikhen hi. Hih sunga kihel biakpiakna leh siampi nasepnate i et ciangin hehpih thu leh thukham thu kimu khawm hi. Hih hun sunga kumpi ki-ukna pen Pasian mahmah in a ukna theocracy hi a, Pasian in a kamsangtel a siampite, leh (a nununglam ciangin) kumpite tungtawnin uk hi. Moses tawh kibawl thuciamna mawhmah zong tawlkhat sung bek a kimang ding thuciamna hi a, Khazih hong pai ding bek kimang hi (Gal. 3:24-25). Hih hunkhenna oen a pianzia mahmah mihingte’ tunga kingate nam hi a, thumanna tungtawnin thupha kipia pahlian, cihna ahi hi.

Mihingte’ tangthu ah Laisiangtho in thukham nuai-a biakna paizia kicing a pulak masakna hi a, siansuah nading leh mawhmai nading, biakna leh thungetna bulpite na pia-in mailam hun ading lam-etna na pia hi.

Thukham nuai ah cihtak lohna om ngitnget hi. Thukhente’ hun sungin kilang deuh a, Solomon a sih khit ciang leh Isarel gam mahmah kumpi gam nih-a a kikhen khit ciangin uang deuh hi. Thukham ki awlmawh lo-a a kimangngilh keuhkeuh hun oma, milim biakna uang mahmah hi. Thuciam Thak sungah kizomsuka, a nuntak sungin thukham a kima zui Khazih kinial-a a kikhailupna tawh kikhum hi.

Hih thukham hunkhenna sungin Thuhilhkikna 28:1-30:20 sunga kigen bang lianin thukhenna tampi tung takpi hi. Tuate’ lakah Assyria leh Babylon gamte-a saltaannate kilang deuh-a a hun a cin ciangin tua gamte pan ciahkik uh hi. Hih hunkhenna a bei khit ciangin Israel mite’ tungah thukhenna tung lai-a AD 70 a Jerusalem a kisuksiatna leh leitung buppi-ah Israel mite a kithehthangnate kihel hi. Mailam-ah Jacob’ Gimna hunkhat, gimna lianpi hun, om lai hi (Jer. 30:1-11; Dan. 12:1; Matt.24:22).

Ahih hangin. thukham nuai ah, a mawh a khial Israel mite a kisan kik theih nadingin biakpiakna a kipiakna tawh Pasian’ hehpihna kilanga, kamsangte, thukhente, leh kumpite a piakna leha minam mahmah vua a kikepna tungtawnin Pasian’ lungduaina kilang hi. Israel mite a kisikkik taktak uh ciangin Pasian in sanga, hih hun sungtengin Thuciam Lui a kigelh ahi hi. Thupha lianpen bel Israel mite’ ading Messiah ahihna tawh Khazih hong paina hi a, a minam bupun na nial uh hi.

Lam khatah thukham hunkhenna pen singlamteh tawh a bei ahi hi (Rom. 10:4; II Cor. 3:11-14; Gal. 3:19,25). A lang khat leuleu ah, hehpihna hun a kipatna ahi Pentecost ni masiah bei lo hi, kici thei hi. Nuntakzia a uk dinga kikoih thukham a bei hangin, Pasian’ dikna a pulaak dingin omsuaka, Pasian’ pianzia siangtho a kitheih theih nadingin thu-ummite in sindingin hoih hi. Pasian a kikhel loh mahbangin thukhamin a bulphuh gamtat zia ding sia leh pha thute omsuaka, hunkhenna a kikhel ciangin Israel mite’ ading beka kipia nutakzia a ukte zong kikhel-in pawlpi’ adinga kipia hi lo ahih manin tuhun thu-ummite in tua thukhamte zuih loh phamawh cih thu be om nawn lo hi. Tua thukhamte i nuntakna ah lak theih pawlkhat a om hangin, a taktakin ci lehang, Israel mite’ ading bek ahi hi.

Thukham’ deihna taktak bel, nuntakna ah thumaana gamtat zia ding hong lahna hi a, mawhna thu a kikhen nading ahi hi. Thukham nuai-a nungta Israel mite in thukhamin hong hon zo lo-in hong siangthosak zo lo hi, cih hong lak hi. Mihingte in hotkhiatna a ngah nadingin thukham kipia ngei lo a, thukham in thu a neih lai hi taleh, a nung ciangin hi taleh, a pianzia mahmah-in thanema diktansakna pia zo lo (Rom. 3:20; Gal. 2:16); siangthosak zo lo-in kicingsak zo lo (Heb. 7:18-19); a thahatna leh a kizat hun kiciangtan (Gal. 3:19); suahthakna pia thei lo-in (Gal. 3:21-22) mawhna pholaak thei bek hi (Rom. 7:5-9; 8:3; I Cor. 15:56). Pasian in mi khempeuh mawh hi cih a lah nadingin thukham in sem thei a, kam khempeuh hum thei a (Rom. 3:19), Khazih a kisapna kilangsak hi (Rom. 7:7-25; Gal. 3:21-27).

G. Hehpihna Hun

Hehpihna hun Sawltakte’ Tangthu 2 ah kipana Thuciam Thak bup ah kizomsuakin, Rapture tawh kikhum hi. Hih hehpihna hun tawh kisai-in John 13-17 sungte ah hilhkholhna pawlkhat zong om hi. Hih hun Laisiangtho tawh en lehang, Sawltakte’ Tangthu 1 panin Kilaakna 3 ding huam hi, cih kimu hi.

Leitung buppi lungsim kitheihna tawh ki-ukna leh mihing kumpi ki-ukna nuai ah a kizopsuak mahbangin hehpihna hunkhenna pen pawlpi’ ading bek ahi hi. Nidanga kipanin hotkhiatna peuhmah upna tungtawna kingah den ahih hangin hih hehpihna hun sungin kitel deuh hi (Rom. 1:16; 3:22-28; 4:16; 5:15-19).  Hih hehpihna thu mah in hunkhenna dangte sangin hih hun a thupizaw-in lamto hi (John 13:34-35; Rom. 12:1-2; Phil. 2:5; Col. 1:10-14; 3:1; I Thess. 5:23).

Leitung buppi in Khazih a san nading leh pawlpi mahmah a gaulzawh nadingin hehpihna in sem lian tuan lo ahih manin hehpihna hun sungin zong Pasian’ thu palsatna om veve hi. Upna taktak a nei lo pawlpi sungah Pasian  a taisan mi om ding, ci-in Laisiangtho in genkhol khin hi (I Tim. 4:1-3; II Tim. 3:1-13; II Pet. 2-3; Jude). Jew mi leh Gentile mite’ lak panin ama’ min ading Pasian in mi pawlkhat sapkhiat dinga a gelna a tangtunsak hangin upna taktak a nei lo hotkhiatna ngah lo mi pawlkhat Rapture ah kinusia dinga, Rapture leh a kumpi gam phut dinga Khazih’ hong pai kik kikal hun sungin thu kikhen ding hi (Matt. 24:1-26; Kilaakna 6-19).            Pawlpi taktak bel vantunga Khazih thukhenna tokhom mai ah thu kikhen ding hi (IICor. 5:10-11).

Tu khanghunin, Khazih hong paina (John 1:17), thu-ummite’ hotkhiatna ngahna leh Pasian’ mai-a i dinmun (Rom. 3:24; 5:1-2,15-21;  Gal. 1:1-2:21; Eph. 2:4-10), leh nuntakzia hong uk hehpihna’ pianzia mahmah ah Pasian’ hehpihna hong kilang deuh hi (Gal. 3:1-5:26).

Rapture tawh hehpihna hun bei dinga, tua khit ciangin thu um lote thukikhen ding hi (Kilaakna 17:160. Hehpihna hun pen Jew mite leh Gentile mite kigawmkhaopna pawlpi tawh kisai ahih main tuampian deuh hi. Thukham bang ci lehang, Israel mite’ ading bek hi a, mihingte’ kumpi ki-ukna bang leuleu pah leitung bup ading hi-in lungsim kitheihna bang lah mi khempeuh’ ading ahi hi. Tu hunkhenna sungah zuih ding ahihna thu ah Moses’ thukham kiphiatkhia khina, ahi zongin Pasian’ sianthona hong lak ding leh khalam thu ah sin theih ding thu pawlkhat hong hilh dingin kimang veve sam hi. Hunkhenna khempeuh ah hehpihna a om den ciat hangin hih hehpihna hun ah hotkhiatna thu leh nuntakzia hong uk ding a hong kipia ahihna tawh hehpihna ultung deuh se hi.

H. Kumpi Gam Hun

Kumpi gam hunkhenna pen Khazih hong pai kikna tawh kipana (Matt. 24; Kilaakna 19), tua main hun kikhelna khat ahi gimna lianpi hun om hi. Hih hun kigenna Laisiangtho mun tam mahmah hi (Late 72; Isa. 2;1-5; 9:6-7; 11; Jer. 33:14-17; Dan. 2:44-45; 7:9-14,18,27; Hos. 3:4-5; Zech. 14:9; Lk. 1:31-33; Kilaakna 19-20). Kumpi gam sungah, mihingte’ tavuan ding pen sik ciangkhut tawh leitung a uk ding kumpipa’ thu man ding hi ding hi (Isa. 11:3-5; Kilaakna 19”15). Tua kumpi gam pen Pasian’ uk gam hi dinga, biakpiakna leh siampi nasepna thakte om ding hi (Isa. 66:21-23; Ezek. 40_48). Hih hun a tuampian nading khat ah,  Satan kihencip dinga dawite kigamtangsak lo ding hi (Kilaakna 20:1-3,7). Ahi zongin hih kumpi gam hun nangawn deih bang tuan lo-in (Isa.65:20; Zech. 14:16-19), a tawpna ah Pasian a lehdo mah hong om lai ding hi (Kilaakna 20:7-9).

Pasian’ thukhenna in hong zui pahlianin Pasian a lehdote mei-in kisusia dinga (Kilaakna 20:9), hih leitung leh vantungte mei-in kisusia ding hi (II Pet. 3:7, 10-12).

Kum tul maanna kumpi gam sungah, thuciamna thak a tangtunsakna (Jer. 31:31-34), hotkhiatna (Isa. 12), tawlkhat sung leitung nopsakna (Isa. 35), kilaakna tampi a kingahna (Jer. 31:33-34), mawh maisakna (Jer. 31:34), leh Israel mite a kikaihkhopkikna ah Pasian’ hehpihna kilang ding hi. Leitung leh vantung mei-a a kisuksiatna tawh kul tul maanna kumpi gam hun bei dinga, tawntung hunin zui pah ding hi (Kilaakna 21-22).

Kumpi gam hunkhenna pen mihingte’ sia leh pha nuntak zia a kize-etna nunungpen ahihna ah a dang hunkhenna khempeuh tawh kilamdang hi. Kumpi ki-ukna kicing a  omna, minthanna tawh a mang Khazih ngiat a omna, mun khempeuh-a mi khempeuh in Pasian a theihna, leh a gamtang thei lo dinga Satan a kihencipna cihte hih hun sunga hamphatna lianpite ahi hi. Hih kumpi gam hunkhenna pen Pasian in mihingte a ze-etna khempeuh a tawpna ahi hi.

Hunhenna kici peuhmah ah Pasian in mite tawh lapi tuamtuamin kizop ding hanciam hi. Hunkhenna kici peuhmah ah mihingte gina lo-in Pasian’ hehpihna bekmah kicing den hi. Hunkhennte ah Pasian in hih leitung mahmah leh mihingte’ tunga a lah nop a minthanna kimu thei hi. Hunkhennate i theihna tungtawnin tangthu a Pasian’ ngimnate leh mihingte leh Pasian a kizopna leh Pasian amah leh amah a kilaaknate a kiciaptehna Lasiangtho mahmah hong piaknate kithei thei hi.

A gelh: Dr. Zam Khat Kham

NA HEHNA NITUM SAK KEN!

NA HEHNA NITUM SAK KEN!
 "Na heh uh ciangin, tua hehna hangin khialkha kei un la, a tawntungin heh paisuak kei un. "(Ephet 4:26)

Hehtheihna in mihing hihna khat hi a, Laisiangtho in zong hehlo ding na ci lo hi. A hi zongin, hehna hangin buaina tampi piang thei zel ahih manin, tua hehna hangin I khialhkhak ding, Dawimangpa khutzat i suah khak dinga lauhuai zia hong gen hi.
Hehna a poi na:
1. Hehna in innkuan sung, Lawm le gual, Nupa kikaal, Nu leh pa te leh tate kikaal Lawm kingai kikaal, hong susia thei hi. Tua in ki-itna kiamsak hi.
2. Hehna in sepkhopna, mapan khopna susia thei hi. Tua in kipumkhatna beisak hi.
3. Hehna in cidamna susia mahmah a, a diakdiak in lungtang hoihlo te a dingin siahuai deuh hi. Sihui sunga sisan te buaisak ahih man in, a cidam mahmah te nangawn a hehna hangun, lutang na gawpin a luak uh suak sak gawp hi. Tua in, Ankam limlo sak ahih manin, damdam in pumpi hatna kiamsak zo hi.
4. Hehna in, mi hoih ngeina pan in mi banglo in hong bawl thei hi. A kua mapeuh I heh ciangin I ngaihsutna buaigawpin, thu kikhual zo nawnlo a, khensatna maanlo te hong nei sak hi. Tua hi a, na heh laitakin bangmah khensat kei in.
5. Hehna in, I nasepna I mabante hong khak tan thei hi. Hehsa in vanzuak cih khawng, Hehsa a laihilh cih khawng, a hehbaih nasem te pen, kuamah in deih khollo hi. (Sammet sai khat ah sammet dingin ka va pai leh, a kitot khit deuh uh ka va tuakkha citciat hi. A zi pen na heh lua ahih manin a ci na liing keei a, ka sam a met tak ciangin, a blade hiam tawh mun 4 bang ka lu hong kuihkek sak kha a sisan a luang gawp hi. Tua sai ah cikmah hun in ka zuan nawn kei hi. )
Tua hi a leitung ah mihing I hihna tawh kizui in hehtheilo cih bel omlo a, a hi zongin I heh leh zong a hun a mun tawh kizui a ki control siam ding a kul hi.
Bang hang hiam cih leh, I heh sangin heh kei zaw leng (ki control zo zaw leng) ei a ding mahmah in meetna na om zaw hamtang hi.
Mipil te in, hehna ding thu a om leh zong, i hehna te second 10 ciang beek (a hih kei leh nambat khat pan sawm ciang beek sim pak) le hang, I phulkhiat ma in ki iip pakin, ngaihsut kik pak leng, a hoih zaw, a kilawm zaw ngaihsutna hong piang khia thei hi. ci uh hi.
Tua ahih manin, hun beisa a na hehna te ciamteh lo in, mangngilh sawm in la, Tu mahma a, a piangtawm hehtheihna te zong, Pasian thu mah tawh maisak theih sawm in. Tua pen, nang a dingin damna zatui hi zaw ding hi.

Homosexual Practice and SDA


    Seventh-day Adventist Pawlpi in, Upna thuguipi a neihna uh tawh kizui in,Innkuan I cih pen, Eden huan pan in Pasian in a hong bulpat sak hi a, Itna bulphuhna tawh Numei leh Pasal in, khantawn kitulpih ding ahi hi.
  1. Leitungah Innkuan nuam leh, kiteenna a thupi seh ding pen Pasian geelsa hi a,a hi zongin Mawhna hong lutna hangin buaina hong piang ahi hi. Tua hi a, Innkuan sung hoihtak kep huai hi. 
  2. Kiteenna ah, Pasian in "pumkhat" a cih pen, Numei leh Pasal kikaal, lungsim, ngaihsutna kipumkhatna (Pian. 2: 24: Mat. 19: 4-6) a hi hi.
    Hi bangin, Leitungah neih kibang kilunggulhna (Homosexuality) a hong pian khiatna ahang pen, Leitung ah Mawhna hong lutna hang hi a, tua in buaina hong tun ban ah, ngeina hoih khempeuh pan in hong hoi gawp sak hi. Sodom leh Gomorah khua te a kisuksiatna zong hih mawhna hang'(principal reason) hi pi pen hi (Pian. 19:9).

    Mi khat peuhpeuh in, hi bangin neih kibang kilunggulhna a hong neih ciangin, Laisaingtho ah phalna om ngiatlo ahihna hih Laisiangtho munte ah kimu thei hi. ((Pian. 19:4-10; cf. Jude 7, 8; Siampi. 18:22; 20:7-21; Rom. 1: 24-27; I Kor. 6: 9-11; I Tim. 1:8-10).

    Tua mah bangin SDA Pawlpi in zong phalna a pia kei hi. Church Manuel (2000) sungh homosexual pen, Pasian ngeina phengzatna, a dahhuai mawhna leh, Pasian geelna lampi zuihnop lohna na ci hi. (P. 170).

    Hi mah ta leh, Pawlpi in, amau te simmawh bawllo ding cih, hong vaikhak hi. Pasian Hehpihna leh, mimal in I panpih tek nak leh, Pasian deihna tawh kizui in amaute kalsuan kik thei lua uh hi, cih zong hong hanthawn hi.

    Tua ahih man in, Leitung in Human Right ultung sakin, Neih kibang kingaih theihna phalkhin phial ta leh, SDA Pawlpi in, Laisiangtho thuneihna, tuni ciang dong kip lai hi cih Upna a neih mah bangun, kiteenna tawh kisai in zong,  Piancil lai a om kiteen dan mah kip lai hi cih, i pom hi.

Hih article pen: (Annual Council of the General Conference Executive Committee on Sunday, October 3, 1999 in Silver Spring, Maryland.,) Ka tomkaih ahi hi.

Original a sim nuam te a dingin: 
https://www.adventist.org/official-statements/homosexuality/

I nuntakna pen, Pasian in ani anai hong ciangtan mah hiam?

     A nuntak tan ding kisehkhol (determined)a, a nuntak kha phazah ding kiciangtan khin hi. Nangmah in na ciangtan khin a, kikheel thei nawnlo hi. Job 14: 5).

    Laisiangtho mundang I sim ciangin, Mihingte nuntak tan ding pen, kum sawmsagih bang hi a, cidam le-ung kum sawmgiat bang hi thei hi (Late 90: 10)na ci hi. 
    A hi zongin, mihingte nuntakna I et tak ciangin hih kum 70 leh 80 kikaal, bek hi lo in, kum 70 kipha zolo in a si tampi a ki om mah bangin, kum 80 khengval in a nungta zo mi tampi mah na om zel hi.
 
I nuntak tan ding Pasian in sehkhol a hih lel mawk leh…

  • I Cidam theihna dingin, an hoih nono, zatui, zaha neknek sese kul ding hiam? 
  • Damloh teh, bang hangin Zato zuan in, va kilak sese kul ding ahi hiam?
  • Zoto paina, Zatui leina hanga a bei I sum te pammaih lel lo ding a hiam?
  • Damna dingin, I thungetsak nate a mawkna suak lel mawk lo ding hiam? cih dotna te hong om hi. 

    Pasian in I natna te tawh a si dingin hong ciangtan, hong sehkhol hi mawk leh...Pasian in maipha a piak deuh a om hi dinga, deidanna anei Pasian zong hi ding hi. Bang hang hiam cih leh…
  • AIDS natna hangin a si tampi a om mah bangin, a damkik tampi ki om hi.
  • Covid hangin a si i om mah bangin, a damkik tampi ki om hi.
  • Tua hi a, Sih theih natna hangin, kimkhat te damkikna ngahin, kimkhat te sihpih mawk a hih manin, Pasian in mihingte tungah aangvan tuam, maipha piak tuam anei hong suak mawk ding hi. 
  • Laisiangtho sungah bel"Ahi zongin thu ngaihsun thei-a kinei note khempeuh in ka thugenna hong ngai un. Pasian a giloin gamta ngei ding a, Vanglianpa in a manloin sem ngei ding ahi hiam? (Job. 34: 10)na ci hi. 
    Tua hi a, hi bangin natna I thuak khak ciangin, Pasian in a hi ci mah dingin hong ciangtan khin ahih manin, ut bangbangin om ning ki ci thei tuan lo hi. Pasian in a khansih dingin zong hong deihtuak hetlo lai hi.
  • Late 116: 15: Ama mi siangthote a sih ciangin Topa in na sa mahmah hi.
  • Thuhilhsia 7: 17: Gilo lua, hau lua kei in. Bang hangin khan'sih laizang ding na hi hiam?
  • Ezekiel 18: 32: Kuama sih ding ka deih kei hi. Tua ahih manin na mawh gamtatna uh khawlin nungta un, Topa Pasian in ci hi.
    Tua hi a, i cidam theihna ding leh, i khansau theihna dingin, Pasian deihna tawh kituak in gamtatna te zuihna, Mipil te hong thuhilh te, Siavuan te hong gente bangin, I hih theih zahin I kikhoi I kikep ding  akul ahi hi. Eima kikep siamna tawh I nuntakna ki khan thei lua hi a ci nuam zong  i hi hi. Bang hang hiam cih leh,
  • Paul in Timothy kiangah, Na gilsung natna leh na nat mun zelzelna hangin tui bek zang nawnloin leenggahzu tawmtawm na zang in, (ITim. 5: 23) na ci hi.
  • Thungetna tawh Hezekiah kumpi kum 15 kikhan hi. (2 Kumpite 20: 1-6)
  • James in, A cina na om uh leh pawlpi upate sam un. Amaute in thu hong ngetsakin Topa min tawh sathau hong zut ding uh hi. (James 5: 14)na ci hi. Mihning lam panin, hih theih zahin i kikhoina tawh apian vet nawnkei leh bel, Pasian deihna i cih theih ding hong hi pan hi. 
    Tua a hih manin, a manpha mahmah I nuntakna Pasian hong piak pen, I pilna, I siamna, I theih zahzah , I hih theih zahzah tawh bawl in, khoi in, I kep ding’ pen, Topa deihna hi zaw in ka um hi. Tua hi a, i theihloh man leh, i kidop zawhloh manin, Pasian’ sehkholhna a tun ma in,  a nana peuh, a sisi peuh, a ki tam zaw tam maw, ka ci thei zel hi.

    Tua hi a, Ciangtan (Determined) tawh kisai in, Commentary sungah I et ciangin, Na khempeuh a thei I biak Pasian in, I sihni I sih hun bel thei mahmah hi. A hi zongin hih (Determined) cih tawh kisai in, a deihna taktakin, Mihingte pen, mawhna hangin si limlim ding’ (sih taktak ding ki ciangtan ahihna)hi zaw hi. Bang hang hiam cih leh mawhna in thaman hong piak pen sihna ahi hi.(Rom. 6: 23).  

Christian Biakna sunga Updan Zuihdan Nam 5

    
    Christian i cih ciangin, Topa Zeisu nung a zui, a khekhap a tawn dingin, a kiaapte a kisapna hi cih, kinial theilo hi. Tua hi a, i Upna leh Zuiha pen, Laisiangtho tung bekah a kinga ding ahi hi. A hi zongin, Pilna te hong khangin, theihna in a hong behlap semsem tak ciangin, Laisiangtho sunga om thute i muh dan hong ki lamdang toto hi. 
    Tua i theihna, Pilna te in, i thumuhna hong kilamdang sak toto a, i Upna te zong hong kikheel toto sak ahi hi. Tuni in, Biakna sungah Pasian Thu i pom zia, i laak zia, i muh zia tawh kizui in, Upna, Updan, a tuamtuam te i kikum ding hi. Kei khuakbat na ciang tawh kizui in, Upna nam 5 kong pulaak nuam hi. 

1. Fundermental Faith/Movement.
    Hih Upna anei te in Laisiangtho pen, Pasian in a humop ngiat, Khasiangtho tawh a kidim te' gelh a hih manin, Pasian kammalte a khial omlo ding hi, a ci ngiatte ahi uh hi. A diakdiak in, Topa Zeisu Mihing banga hong pianna, a nuntakna, a hong sihna te pen, a taktak ahi hi cih um uh hi.
Gentehna in: John 3: 36 sungah, "Tapa a um khempeuh nungta tawntung ding hi" cih kammal pen, ataktak hi pah a, I "up kei leh nungta lo ding" cihna hi pah hi. A thudang omlo hi, a khiatna dang omlo hi, a ci te hi pah hi. 

2. Evangelical Faith/Movement. 
    Hih Upna anei te in, Laisiangtho thak bu sungbek mah lim bulphuh uh hi. A diakdiak in Lungdamna thubu 4te ahi, (Matthew, Mark, Luke, John) bulphuh phadeuh uh hi.     Mihing pen mawhna tawh kisuak ahih manin, Sihna panin ahong honkhia ding Honpa i kisam hi. Pasian Hehpihna pen Topa Zeisu hang bekin kingah a hi hi. Tua thu a um khempeuh Gupna kician kingah a, Pianthakte kici hi, ci uh hi. Tua hi a, a Born Again, cih thulu bulphuh phadeuh uh hi. 

3. Conservative Faith /Movement
    Hih Upna anei te in, Hebrew 13: 9 sunga,"Thuhilhna lamdang a tuamtuamte zui-in lam man panin pialkha kei un. A zui mite tungah bangmah phattuamna a piangsak theilo annek tuidawn tawh kisai ngeina zuihna in thahatna hong pia theilo a, Pasian' hehpihna bek in i lungsim hong thahatsak thei hi." cih bulphuh uh hi. 
    Hun tawh kizui in, Updan te, Sandan te, Kalsuan dan te, Ngaihsutna te pomsiam lo uh a, a thu hoih zaw ding a hi phial zongin, a thu pomsa sung bekah kim tinten nuam uh hi. 

4. Liberal Faith/Movement
    Hih Upna anei te in, Laisiangtho sunga kigelhte pen, a thu dandan in pompah, uppah, zuihpah ding hi lo a, mihingte in theihtheihna(conscience) i neihna tawh kizui in, a thukzaw, a zaizaw in a hun tawh kizui a kheel theih a hi hi, cih pom uh hi. Pasian sangin mihingte pilna, ngaihsutna (human reason) muang zaw thei uh hi. 
    Hih Upna neite in Laisiangtho siksan lo in, amun, agam leh, amite ngaihsutna thupi sak zaw uh a hih manin, Updan sandan  tampi kikhen to lai uh hi. *(Standard- Liberalism, Neo-Liberalism, Neo-Orthodoxy cih bangin kikhen lai hi. *Ref: Puakkawi theih Laisiangtho Sang cih bu pan). 

5. Pentecostal Faith/ Charismatic Movement
    Hih Upna a neite in, Zakhariah 4:6 sunga, "Galkap tam neihna hang hilo, nangma vangliatna hang zong hilo, keima tung panin na ngah vangliatna bek tawh na ma na tun'zo ding hi." cih Laisiangtho mun bulphuh uh hi.
    Pentecost ni pan a kipan, Rapture dong, Kha tha bek tawh kalsuan ding ci uh hi. Kamsanna sang uh a, Pasian kiang pan a kicih nak leh nial sawm nawnlo uh hi. Kha sunga lawpna sungah emotion (Lungsim khoihna, lawpna) bulphuh mahmah uh hi. 

   

KIMAKAIH ZIA NAM 4 (4 Styles Leadership)

    Leitung nuntak dan limlim pen, makai omlo in a ki gamtang theilo dan hi a, mi nih pan a tungsiah I om limlim na ah, makai ding khat kiseh hamtang thei hi. Makai omlo in ki mainawt thei lo a, ki makaihna omlo in, innkuan, pawlpi, khua sung gamsung ki khangto theilo hi. Tua bangin makai kisapna tawh kizui in, Makai zong a tuamtuam hong piangkhia hi. 
    Kimakaih dan tampi a kigelh a om hangin, German-American Psychologist Kurt Lewin (1890-1947) in a huampi in Kimakaih zia nam 8 hong gelhkhia hi. A hi zongin, mikim in a zattheih kimakaih zia nam 4, I kikum suk ding hi.

Ki makaih dan nam 4

1. Autocratic Leadership. 

         Hi bang makai te in, Ama thu bek ahih kei leh, a teeltuam, amuan mi tawmno  tawh a gamtang, thu akhen den makai namte ahi uh hi. Thubuai khat a om sim in, amah bekin gamtang zungzungin vaihawm siam mahmah a, vaipuai ding teng amah in sii in, sepkhiat ding khempeuh geelkhitsa in koih uh a, a khutnuai nasemte tungah bang ci sep ding, bang ci bawl ding cih vaan ziau thei hi. 

            Hi bang makaite’ makaihna sungah, nautangte khensatna tampi kizang theilo hi. A hih hangin, Makai pa bek in buaina khempeuh buaipih zo a hih manin, nautang te a dingin, buaina tawm tuam hi. Galkap sung ki makaih dan a hih manin, Sepkhiatna khat teitei ah matut zawhlohna a om ciangin, ama (Makai) thu a kiman loh mah hi ci in, a nautangte ngawhgawp thei hi. Nautangte tawh kizopna lemlo thei hi. Nautangte cianpian (advice) kitam zat thei lo hi. Tu hun ciangin hi bangte khutnuai ah kuamah kiut nawnlo hi.

     2. Laissez-Faire Leadership.

         Hi bang makai te in, a khutnuai a nasemte’ deihna te donpih khollo, kinpih khollo ahih manin, khantoh ding zahin khangto thei mel lo uh hi. Lawhcin theihna dingin challenge (risk) limlim a neihloh ban ah, midangte’ gualzawhna nangawn etteh sawm hetlo hi. A sep dan uh pen, Aurocratic kimakaihna tawh a kileh bulhlian hi.

          Nautang kician a neih hangin, atawpna ah, lungkiatna leh guallelhna in nungzuih uh hi. Laissez-Faire cih limlim pen, French pau hi a, a khiatna pen “let them do” (amau leh amau sem sak) cihna a hi hi. Project gol pipi te vaihawm na ah lawhcing theilo uh hi. Gualzawhna ahih kei leh, guallelhna khat teitei a om ciangin kua zaw in a sepkhiat cih, ngawh zawk ding omlo thei hi. A hi zongin, a nautangte in it bilbel uh hi. A pha lah sem zolo a sialah sem mello a cihte ahi uh hi.

3. Democratic Leadership.

    Hi bang makai te in, Makai ahihna a kimuan mah bangin, a hon tawh sepkhopna pen thupi sa mahmah hi. Amau nasep zia pen, Autocratic te leh Laissez-Faire te kigawmkhawm nasep dan a hi uh hi. A khut nuai a om mite ngaihsutna leh a cianpiakna (advice) pen thupi simsak mahmah uh a, member khempeuh tungah khensat theihna ding a khuan pia in, a khupna khensatna amah in abawl hangin, mipite khensatna thupi takin pomsiam, mapan pih hi. 

    Hi bang makai te in sepkhopna thupi  sa ahih manin, a khut nuai a semte suakta takin, sepkhuan pia a, asiamna tek uh tawh kizui in, sawl dan, zatdan siam mahmah a hih man in, a khut nuaia omte in nuamsa uh a, asepna khempeuh ah gualzo uh hi. Ahi zongin vai thupi khensat ding a om vat ciangin, a thuduh kitam, deih kituak khinlo thei a hih manin, ahoih pen khensatna om pakpak thei lo hi.

4. Servant Leadership

    Hi bang makai te in, hih ka panmun hi Note’ phattuamna ding hi, ci in, a nautang te tungah a ci ngamte a hi uh hi. Hi bang makaite nasep pen, ama phattuam ding sangin, midang te ahi, a nautangte’ hamphat theihna ding bek a vaihawm nuamte’ ahi  hi. Thukhensatna khempeuh makai pa in, ama aituam meetna dingin khensat ngeilo hi. 

    Hih makai te makaihna sungah, a khutnuai a nasemte in nasep khat teitei pen, mite a dingin phattuamna a om limlim dingin, aki piakhia ngam dingin, huzap zawhna nei uh hi. A khutnuai a nasemte in zong Amah tawh nasep khopna ah thangah thei mahmah uh hi. Kipum khatna dingin a lem mahmah hangin, hih kimakaihna pen, Biakna sung ahih kei leh, non-profitt organization cih te ading bekin a hoih a hi hi.  

Ref:

https://www.businessballs.com/leadership-models/leadership-styles-3-style-model-kurt-lewin/

https://www.toolshero.com/leadership/lewin-leadership-styles/

11/10/2020

Lung himawh huai zaw hi