Christian Biakna sunga Updan Zuihdan Nam 5

    
    Christian i cih ciangin, Topa Zeisu nung a zui, a khekhap a tawn dingin, a kiaapte a kisapna hi cih, kinial theilo hi. Tua hi a, i Upna leh Zuiha pen, Laisiangtho tung bekah a kinga ding ahi hi. A hi zongin, Pilna te hong khangin, theihna in a hong behlap semsem tak ciangin, Laisiangtho sunga om thute i muh dan hong ki lamdang toto hi. 
    Tua i theihna, Pilna te in, i thumuhna hong kilamdang sak toto a, i Upna te zong hong kikheel toto sak ahi hi. Tuni in, Biakna sungah Pasian Thu i pom zia, i laak zia, i muh zia tawh kizui in, Upna, Updan, a tuamtuam te i kikum ding hi. Kei khuakbat na ciang tawh kizui in, Upna nam 5 kong pulaak nuam hi. 

1. Fundermental Faith/Movement.
    Hih Upna anei te in Laisiangtho pen, Pasian in a humop ngiat, Khasiangtho tawh a kidim te' gelh a hih manin, Pasian kammalte a khial omlo ding hi, a ci ngiatte ahi uh hi. A diakdiak in, Topa Zeisu Mihing banga hong pianna, a nuntakna, a hong sihna te pen, a taktak ahi hi cih um uh hi.
Gentehna in: John 3: 36 sungah, "Tapa a um khempeuh nungta tawntung ding hi" cih kammal pen, ataktak hi pah a, I "up kei leh nungta lo ding" cihna hi pah hi. A thudang omlo hi, a khiatna dang omlo hi, a ci te hi pah hi. 

2. Evangelical Faith/Movement. 
    Hih Upna anei te in, Laisiangtho thak bu sungbek mah lim bulphuh uh hi. A diakdiak in Lungdamna thubu 4te ahi, (Matthew, Mark, Luke, John) bulphuh phadeuh uh hi.     Mihing pen mawhna tawh kisuak ahih manin, Sihna panin ahong honkhia ding Honpa i kisam hi. Pasian Hehpihna pen Topa Zeisu hang bekin kingah a hi hi. Tua thu a um khempeuh Gupna kician kingah a, Pianthakte kici hi, ci uh hi. Tua hi a, a Born Again, cih thulu bulphuh phadeuh uh hi. 

3. Conservative Faith /Movement
    Hih Upna anei te in, Hebrew 13: 9 sunga,"Thuhilhna lamdang a tuamtuamte zui-in lam man panin pialkha kei un. A zui mite tungah bangmah phattuamna a piangsak theilo annek tuidawn tawh kisai ngeina zuihna in thahatna hong pia theilo a, Pasian' hehpihna bek in i lungsim hong thahatsak thei hi." cih bulphuh uh hi. 
    Hun tawh kizui in, Updan te, Sandan te, Kalsuan dan te, Ngaihsutna te pomsiam lo uh a, a thu hoih zaw ding a hi phial zongin, a thu pomsa sung bekah kim tinten nuam uh hi. 

4. Liberal Faith/Movement
    Hih Upna anei te in, Laisiangtho sunga kigelhte pen, a thu dandan in pompah, uppah, zuihpah ding hi lo a, mihingte in theihtheihna(conscience) i neihna tawh kizui in, a thukzaw, a zaizaw in a hun tawh kizui a kheel theih a hi hi, cih pom uh hi. Pasian sangin mihingte pilna, ngaihsutna (human reason) muang zaw thei uh hi. 
    Hih Upna neite in Laisiangtho siksan lo in, amun, agam leh, amite ngaihsutna thupi sak zaw uh a hih manin, Updan sandan  tampi kikhen to lai uh hi. *(Standard- Liberalism, Neo-Liberalism, Neo-Orthodoxy cih bangin kikhen lai hi. *Ref: Puakkawi theih Laisiangtho Sang cih bu pan). 

5. Pentecostal Faith/ Charismatic Movement
    Hih Upna a neite in, Zakhariah 4:6 sunga, "Galkap tam neihna hang hilo, nangma vangliatna hang zong hilo, keima tung panin na ngah vangliatna bek tawh na ma na tun'zo ding hi." cih Laisiangtho mun bulphuh uh hi.
    Pentecost ni pan a kipan, Rapture dong, Kha tha bek tawh kalsuan ding ci uh hi. Kamsanna sang uh a, Pasian kiang pan a kicih nak leh nial sawm nawnlo uh hi. Kha sunga lawpna sungah emotion (Lungsim khoihna, lawpna) bulphuh mahmah uh hi. 

   

KIMAKAIH ZIA NAM 4 (4 Styles Leadership)

    Leitung nuntak dan limlim pen, makai omlo in a ki gamtang theilo dan hi a, mi nih pan a tungsiah I om limlim na ah, makai ding khat kiseh hamtang thei hi. Makai omlo in ki mainawt thei lo a, ki makaihna omlo in, innkuan, pawlpi, khua sung gamsung ki khangto theilo hi. Tua bangin makai kisapna tawh kizui in, Makai zong a tuamtuam hong piangkhia hi. 
    Kimakaih dan tampi a kigelh a om hangin, German-American Psychologist Kurt Lewin (1890-1947) in a huampi in Kimakaih zia nam 8 hong gelhkhia hi. A hi zongin, mikim in a zattheih kimakaih zia nam 4, I kikum suk ding hi.

Ki makaih dan nam 4

1. Autocratic Leadership. 

         Hi bang makai te in, Ama thu bek ahih kei leh, a teeltuam, amuan mi tawmno  tawh a gamtang, thu akhen den makai namte ahi uh hi. Thubuai khat a om sim in, amah bekin gamtang zungzungin vaihawm siam mahmah a, vaipuai ding teng amah in sii in, sepkhiat ding khempeuh geelkhitsa in koih uh a, a khutnuai nasemte tungah bang ci sep ding, bang ci bawl ding cih vaan ziau thei hi. 

            Hi bang makaite’ makaihna sungah, nautangte khensatna tampi kizang theilo hi. A hih hangin, Makai pa bek in buaina khempeuh buaipih zo a hih manin, nautang te a dingin, buaina tawm tuam hi. Galkap sung ki makaih dan a hih manin, Sepkhiatna khat teitei ah matut zawhlohna a om ciangin, ama (Makai) thu a kiman loh mah hi ci in, a nautangte ngawhgawp thei hi. Nautangte tawh kizopna lemlo thei hi. Nautangte cianpian (advice) kitam zat thei lo hi. Tu hun ciangin hi bangte khutnuai ah kuamah kiut nawnlo hi.

     2. Laissez-Faire Leadership.

         Hi bang makai te in, a khutnuai a nasemte’ deihna te donpih khollo, kinpih khollo ahih manin, khantoh ding zahin khangto thei mel lo uh hi. Lawhcin theihna dingin challenge (risk) limlim a neihloh ban ah, midangte’ gualzawhna nangawn etteh sawm hetlo hi. A sep dan uh pen, Aurocratic kimakaihna tawh a kileh bulhlian hi.

          Nautang kician a neih hangin, atawpna ah, lungkiatna leh guallelhna in nungzuih uh hi. Laissez-Faire cih limlim pen, French pau hi a, a khiatna pen “let them do” (amau leh amau sem sak) cihna a hi hi. Project gol pipi te vaihawm na ah lawhcing theilo uh hi. Gualzawhna ahih kei leh, guallelhna khat teitei a om ciangin kua zaw in a sepkhiat cih, ngawh zawk ding omlo thei hi. A hi zongin, a nautangte in it bilbel uh hi. A pha lah sem zolo a sialah sem mello a cihte ahi uh hi.

3. Democratic Leadership.

    Hi bang makai te in, Makai ahihna a kimuan mah bangin, a hon tawh sepkhopna pen thupi sa mahmah hi. Amau nasep zia pen, Autocratic te leh Laissez-Faire te kigawmkhawm nasep dan a hi uh hi. A khut nuai a om mite ngaihsutna leh a cianpiakna (advice) pen thupi simsak mahmah uh a, member khempeuh tungah khensat theihna ding a khuan pia in, a khupna khensatna amah in abawl hangin, mipite khensatna thupi takin pomsiam, mapan pih hi. 

    Hi bang makai te in sepkhopna thupi  sa ahih manin, a khut nuai a semte suakta takin, sepkhuan pia a, asiamna tek uh tawh kizui in, sawl dan, zatdan siam mahmah a hih man in, a khut nuaia omte in nuamsa uh a, asepna khempeuh ah gualzo uh hi. Ahi zongin vai thupi khensat ding a om vat ciangin, a thuduh kitam, deih kituak khinlo thei a hih manin, ahoih pen khensatna om pakpak thei lo hi.

4. Servant Leadership

    Hi bang makai te in, hih ka panmun hi Note’ phattuamna ding hi, ci in, a nautang te tungah a ci ngamte a hi uh hi. Hi bang makaite nasep pen, ama phattuam ding sangin, midang te ahi, a nautangte’ hamphat theihna ding bek a vaihawm nuamte’ ahi  hi. Thukhensatna khempeuh makai pa in, ama aituam meetna dingin khensat ngeilo hi. 

    Hih makai te makaihna sungah, a khutnuai a nasemte in nasep khat teitei pen, mite a dingin phattuamna a om limlim dingin, aki piakhia ngam dingin, huzap zawhna nei uh hi. A khutnuai a nasemte in zong Amah tawh nasep khopna ah thangah thei mahmah uh hi. Kipum khatna dingin a lem mahmah hangin, hih kimakaihna pen, Biakna sung ahih kei leh, non-profitt organization cih te ading bekin a hoih a hi hi.  

Ref:

https://www.businessballs.com/leadership-models/leadership-styles-3-style-model-kurt-lewin/

https://www.toolshero.com/leadership/lewin-leadership-styles/

11/10/2020

PAWLPI MI TE LEH SIA TE MASUAN

       

       Leitung ah mihing khat I hihna tawh masuan khat ciat kinei a, tua I masuan in midang te lungsim leh zia leh tong tungah a sia lam a hih kei leh a pha lamin huzap na I nei tek hi.

Ei thu-um mite tungah, Pasian in Lawpna anei, sepna peuhpeuh ah, a diangpah lianlian ding, apha lam a hih nak leh, a om peuhpeuh a sem dingin hong lunggulh hi.

Tua hi a, sepna khat peuhpeuh ah, kiciat na leh ki thuhual na bek in zawhna ngah ding cih I theihsa a hi hi. Tua a hih man in, Makai te in, a mite koi ci bang hiam cih a theih a kul mah bangin, Pawlpi mi, nautang te in zong I makai te koi dan hiam cih I theih hong kul ding hi.

Tua bangin I sungthu I ki theihcian nak leh buaina, lungkim lohna te a hun zui in, kipuah pha thei pan ding ahi hi.

Pawlpi mi te dinmun pawlkhat:

  1. Leng (cart) tawh a kibang om uh a, a nung lampan in ah, I sawn kei leh khawl cip uh hi. Hi  bang mi te pen, a nung lam pan in, I panpih kul uh a, phat akul leh phat, zol a kul leh zol… a kul te a hi uh hi.
  2. Gunkuang tawh a kibang om uh a, I hot siam kei leh sawi taai gawp uh hi. Hi bang mi te pen, a mau bek in bangmah kalsuan siam lo uh a, a gei pan un, a hilh ding, tha a pia ding kisam den uh hi.
  3. Laileng tawh a ki bang om uh a, a khau a kitat masiah leng thei uh hi. Hi bang mi te pen, I om pih I panpih ciangciang ki zang thei mahmah na pi in, I om nawn loh ciangin mangthang pah lel uh hi.
  4. Bawngleng tawh kibang om uh a, a mai pan in I kaih kei leh pai thei lo uh hi. Hi bang mi te pen, theihtawm ngaihsut theih tawmna,  bangmah nei lo uh a, a hih hangin, I sawlna  bangbang ah ki zen mahmah uh hi.
  5. Electric mei tawh a kibang ki om a, on leh off  hun nei uh hi. Hi bang mi te pen, a tawntung a hi kei phial zongin,  lawp vat zel, zawngkhal vat zel thei uh a hih manin,  a phe leplep te a hi uh hi.
  6. Bawlung tawh a kibang ki om a, a kilawn kawikawi, a kisui kawikawi te a hi uh hi. Hi bang mi te pen, mun/ phual kician nei lo uh a, bulkip let zong nei lo in, alem nana ah leng kawikawi, tai kawikawi uh hi.
  7. A hi zongin Khasiangtho a ki makaih sak, thumaan na tawh a nungta Tapidaw dik, Passian a zahtak Pawlpi mi, tampi mah ki om veve hi.

Makai I cih te zong: a tuamtuam mah ki om ee…

  1. Ui dan Makai te: Kitot kiseelna a ut ngiatleh nuam a sa ngiat mi, mi to hatin, a tawntungin amaan a maan khin kei phial na zong in, thu pongpong ah gualzawh a sawmte a hi uh hi.
  2.  Sakol dan Makai te: Experience, muhkhak thu te hau uh a hih man in, thucin thutang theih hau uh a, gentheih gennop tam lua thei zel a hih manin, a lunglut lo te a dingin, (ေလေၾကာရွည္) lua thei uh hi.
  3. Gam-ui dan Makai te: Khelpil mahmah uh a, thubuai khat tawh  I va kinial khak leh, theihloh kal leh I kigin loh laitak in, a thang ah hong awk lek sak thei uh hi.
  4. Zawng dan Makai te: Mi te khialhna thauh kawikawi in, kipawl pih deuh cih nei tuansam lo na pi, tai kawikawi in, mi khat khit khat gensia kawi kawi, phin kawikawi thei uh hi.
  5. Sakhi dan Makai te: Lungsim neu nei uh a, buaina a om ciangin, kipeng sak nuamin, ki kuppih theihin om lo uh a, thu lamkhat panin thuakzawhna nei  lo uh hi.
  6. Uiphuk dan Makai te: A kam uh tam a, theih tawh theih loh tawh, a hun le mun ding zong khentel tuan lo in, a pau giapgiap ngam te a hi uh hi.
  7. Tuivok dan Maikai te: Lusu su peuh uh a, a kigen khempeuh lah nial ngei lo, nial dan ding lah thei  tuan lo in, lah panpih thei mel lo a hih man in, khensat na peuhpeuh ah…AW…AW… ci ziau lel uh hi.
  8. A hih hangin, a kisap na mun, a hun zui a, buaina khempeuh a vengsak, a panpih thei Makai hoih Leitung ah thah zawh loh in na om veve hi.

Pawlpi khantoh na dingin, Makai te tungah tampi kinga a hih na tawh, Sia te in I vaipuak I lawhcin theih na dingin, I kitang sap kalsuan zia a nuai a bang hi.

  1. Absolute dedication: Khasiangtho panpih na tawh ngiimna hoih leh kipiak khiatna kisam hi.
  2. Sense of direction: Pawlpi ii tupna ngimna te leh thukhun te teltheih na tawh, Pawlpi kalsuan zia a hun zuikawm in, a makaih siam ding kisam hi.
  3. Wise use of time: a hun zui a kibawl programe khempeuh ah hun zatdan, hun mandan i siam mahmah ding kisam hi.
  4. Self discipline: a pumpi ngiat a kiuk zo mi, Pawlsung, innsung ah huzap na a nei mi kisam hi.
  5. A man for the people: Pawlpi mi khempeuh a kua akua deidan lo a, a makaih siam te hi ding hi.
  6.  Exampler: a kampau banga a gamta mi, a nuntak zia tawh mite tungah, a huzap zo te hi ding hi.
  7. Experience the love of Christ: Gupna kician a nei mi leh Zeisu itna a nuntak pih pa a hih kul hi.

Thukhupna:

I Pawlpi thubulphuh ah, “Khanlawhna leh Kipuah phatna”, I cih mah bangin, I upna, I kalsuan na, I nisim nuntakna, I Pawlpi sung nuntak na, I makaih na te khat leh khat I ki theihsiam in, a puahphat huai te ki puahpha a, Paul in, “ na lungsim uh bawlthakin, na lim uh ki lamdang sak un” (Rom 12:2) a cih thu tawh kituak in kalsuan ciat ni.

KIPHAT SAKNA

    Pasian in ahuat penpen nam sagih ( 7 Abominations) lak ah Kiphatsakna pen, a khatna ahi hi (Paunak 16: 16-19). Kihihsakna taka gamtatna leh, kiphatsakna lungsim te pen, migilo hihna lim hi a, mawhna ahih manin (Paunak 21: 4), Pasian in a kih mahmah leh, Hell gam tung theihna (Paunak 16: 5, 18) zong ahi hi.  

    Kiphatsakna a kipat khiatna leh, ahong pankhia pa pen in Satan(Isaiah 14: 12, 13) hi a, a melhoihna na kisaktheihpih kha in, a minthan nop manin, hong haitat gawp man a hi hi(Ezekiel 28:17). Ei zopau tektek in zong "Kiphasak" cih pen, "Pha kisa mahmah" cihna hi a, ei leh ei kihihsakna, ei leh ei thuduhna, ei ading bek kipahtawi in, midangte sangin hoihzaw kisakna, kiliatsakna tawh kisa thei in, a lungkim sawm mahmah te cihna ahi  hi.

            Theologian minthang Reinhold Niebuhr (1892-1971) in kiphatsakna nam 4 in na gen hi.

  1. Thuneihna tawh kiphasak pihna (Pride of Power)
  2. Thutheihna tawh kiphatsak pihna (Pride of knowledge)
  3. Hoihkhop kisakna tawh kisaktheihpihna Pride of virtue) 
  4. Biakna tawh kiphatsakpihna (Pride of religion)                                                                    *https://ohiostate.pressbooks.pub/enr3470/chapter/niebuhrs-theological-anthropology-man-as-sinner/        

        A hi zongin tuhun ciangin Christian sungah a kibuaipih mahmah khat om a, tua in kiphatsakna a 5 na ding ahi, Kha lam thu tawh kisai kiphatsakna, (Pride of Spirituality) ahi hi. 

        Tua in bang dan hiam cihleh, Midangte siangin Pasian thupha sang kisa zaw, Pasian thu tawh kisai thuthuk (Theology)te thei kisa zaw in, thugen dan zong midangte sangin siam kisa pen pian pah in, mite hawmthawh kawikawi cih dan in, kimu thei hi. 

        Tua ahih manin a kiphasak mite koici bangin kampau in, a koi ci bangin gamta hiam cih ensuk ni. Bang hang hiam cih leh, Ei mahmah zong a kiphasak I hih khaklam I kiphawk kha kei thei hi.

  1. A kiphasakte in, a kidotloh hangin a innkuan sung thu, ama aituam thu bekbek gen nuam hi. 
  2. A kiphasakte in, midangte sangin a thei zaw, a siamzaw dan in kigen den hi.  Ama theih sunsun thute gennuam hi. Amuh ngeiloh nagawn amu dan in gennuam lai hi. 
  3. A kiphasakte in, Kuama dotloh pi in, a neih sunsunte pholaak nuam hi. 
  4. A kiphasakte in, a sep sunsun te kidawk sak nuam hi. 
  5. A kiphasakte in, Koi dan mi hiam, cih mite in thei leh ut phadiak uh hi. Kha-mi hi cih a kitheihna dingin, a LST sim zah vei khawng, pulak lak nuam hi.
  6. A kiphasakte in, Ama thu bek, mite in gen leh ut uh hi. Kikupna khawngah Midangte hoihna khat, kiphat kha leh, lungkimlo pong hi
  7. A kiphasakte in, midangte sangin a nei zaw in kigen thei uh hi. Mikhat in aneih thak khat va pulaak leh, "Leldih', en! cimtak ta hang e" cih danin dawng uh hi. 
  8. A kiphasak te in, mun khempeuh a tung ngei bangin kigen thei uh hi. Lampi theilo khat in a dot ciangin, "tua lawmlawm, mit sitsa" cih dan in dawng uh hi.
  9. A kiphasakte in mite hehpih nuamlo uh hi. Midangte' haksatna te, olmawhlo in, thusim nuamlo uh hi. 
  10. A kiphasakte in, ama feeling bek tawh gamta nuam uh hi. Kiho na ah, amah bek pau in, midang paukhuan pia lo hi. A lawmte hun nei maw, neilo ci lo in, kingak sak tetaa thei uh hi. Phone tawh kiho khak leh, a gennop teng gen in, phone khia ziau uh hi. 
        Tua hi a, Kiphatsakna i cih pen, Mikangte in,  Pride is being SELF-ish. Kiphatsakna in, Angsung khualna hi, na ci uh hi.  Tua hi a, I nuntak sungin I kiphatsak khak limlim a leh, ei a dingin a hoihlo leh, a lauhuai dinmun hong puak thei ahih man in a kidop theih ding a hi hi.  

          Kiphatsakna tawh kisai, Angsung khual hong kicih loh na ding in,  I kidop theih tekna ding:Thu 3
  1. Nang leh nang, ki thusim lua kei in. Don't Take Yourself Too Seriously.
  2. Na Lungsim kihong sakin la, suakta sak in, Be Open-Minded. 
  3.  Thu tam ngai zaw inla, tam pau kei in. Listen, Don't Talk. ...
        Paunak 11: 2 Mi kiphasakte in minsiatna ngahpak ding ahih manin a hoihbekin om ding hoihzaw tham hi. A tel kim thei tek dingin Topa in thupha hong pia tek ta hen. 

Reference:  

Spicer Zolengthe: (2009) Sunga keima gelh ka puah kik hi.


COVID 19 LEH ISAIAH 1: 13, 14

                  Tunai tengin, A beisa hunna, i Biakinn tek ah Pawlpi bup in, I kikhopa Pasian min I phat khop ziahziah lai hunte, ka phawk kik mahmah a, tua bang hun lui te I ngah kik kha tam maw?, ci in, ka lung ngaingai hi. I khua hunte en le hang lah, ahoih lam sangin asia lam vive hong manawh pih zaw mawk ta hi.

 
              Tua hi a, Ute naute, hi dan in ngaihsun zaw ni. tulai takin, I gam sung hi ta leh I leitung’ dinmun (a chii a nii) pen, ei ut dan in, ei laih theih, ei khel theih hi zenzen lo a, a hi zongin ei khel theih khat bek mah na om kiukiau hi. 

    

            Tua in, bang hiam cih leh, Nang leh Kei nuntak zia (i kha a dingin, khamuanna, I neih theihna dingin), I kisit tekna dingin hun pha mahmah ta hi cih kong phawk sak nuam hi. I ngaklah tek, Topa Zeisu pen asawt lo in, Ama ngiat ii kamciamna a om sa mah bangin hong kum takpi lel ding hi.


                  Tua ahih man in, tua a hong kum ding Topa, amuak dingin I kiging nai hiam? cih dotna tuni in, kong dong nuam hi.


                    I khua hun pai zia pen I hawmthawha I lunga kim theih het loh hangin, ei khel theih hi zenzen lo a, a hi zongin tulai tak, i nuntakna, tu a i dinmun pen, i kihawmthawh nak leh, I kikheel theih ding hun Topa in hong pia lai hi.Tua hi a, I dinmun I kitheih tekna dingin, kei gentheihna ciangciang tawh kong kuppih nuam hi.

        

                   Tu laitaka hong buaisak mahmah Natna, Covid-19 in, Sente hong bawl I cih theih hangin, Pasian in a mite a sittel nop manin, I Upna a picin zawkna dingin a phal natna a hi dingin, ka um hi. Tanglai Isreal mite in Pasian a biakna uh a cihtak lohman un, Amau te tungah Pasian in, Isaiah kamsang zangin, na taai hi.


Isaiah I: 13, 14

        Bangmahin a kimanglo piaknate hong paipih nawn kei un. Paknamtui halna ka kih hi. Khadet ni, Sabbath ni, leh thupi takin na kikhopnate uh mawhna tawh kidim ahih manin ke'n ka thuakzo kei hi. Note' Khadet nite leh na pawite uh ka mudah hi. Tuate pen kei-a' dingin vangikpi khat suakkhin a, tuate khempeuh ka puakna-in ka gim hi.


1. Hih Isrealte hun lai in, bang mawhna a neih man un, hi zah takin Pasian lungkia lawmlawm hiam cih, i ensuk ding hi.

  • Aneu 15 na ah, sisan tawh na khut te uh kidim hi. (mawhnei lo te na that uh hi.)
  • Aneu 16, Gamtat siatna te bawl uh hi. (Thukham na palsat uh hi)
  • A neu 17, ki nengniam na om hi, pa nei lo, meigong te simmawh uh hi. (Mi kideidanna om).

2. Tu laitak a dingin, Khangthak I mawhna dingin bulh leng,
    

Kithahna a om lian loh hangin, (Zeisu thukham sungah, mikhat huatna tawh, I etna in a that mah suak hi, ci ahih manin) ki-huatna I pawlpi sungah om hi kha ding hi.


- Gamtat siatna sungah, Tapidaw te pen, tampi dawnte hong kici ta hi. Gamdang US, Europe, Kawlgam te ci kei ni. I Khua sungah mahmah ah, a tatsia teng, Christian te kihi zaw ta hi. Topa Zeisu mel a liah I mawhna tam lua ta hi kha ding hi.


- Kineng niamna kinei hi. Nipi nisim in, kikhawm pai ding pen, Model lah ni tawh kibang ta hi. I neih manin, Puanhoih nono I silh theih hangin, meigong tagah te a dingin, kikhopna in, lungsiatna ni suak thei hi.


- Kiliatna sakna zong kinei tek hiKua Biakinn hoih pen, kua pawlpimi tam pen, Kua pawlpi in mawtaw hau pen, kua pawlpi sungah gam makaite kihel pen, cih khawng kisialh pihna om kha, hi ding hi.


Nipi ni pen, Pasian phat dinga pai ding kim lai, puanthak silh khalo ahih manin pai nuam nawnlo, cih khawng a om thei hi. Paisian abia mah i hiam? 


- Tu in  ahih leh, Covid-19 hangin, Kikhop na te om thei nawnlo ahih man in, silh leh teen, neih leh lam kidemna te om nawnlo in, I inntek ah Pasian kibia (I Inntek Biakinn suakta), ahih man in, Hih I Biakinn te a kikhakna pen, Pasian deihna hi zaw kha ding hi ka ci ngam hi.
 
3. Paul in a na genna ah:


2Tim. 3:5
          -Biakna thu a puathamteng zui napi-in biakna hangin vangliatna thu a omte deihlo ding uh hi.
          -LST sunga a om thu te sungah a mau deih teng la in a deihloh te a nawlkhin in, a ut teng uh zui in, a ut loh te uh a zui nuam lo uh hi.


2Tim. 4: 3
    -Mite in thuman a ngaih noploh hun, amaute' deihna bek a zuihnop hun, amaute' zaknop thute bek a gen ding sia a cial thuahthuah hun hong tung ding hi. na ci hi.
 

       Tu hun Christian tampi tak te in, thugenna bek kiza nuam a, thuhilhna khawng kiza nuam nawnlo hi.
 
Thuhilhte: I cih ciangin, Kha thu tawh kisai, LST sunga a kigelh khempeuh “Topa in ci hi”ci in, ahi banglian, in Zuih ding Up dingin, a hanthawn ngam, ci a a pulaak khia ngamte  a hi uh hi.  Pasian deihna tawh kituah nak leh, Pawlpi mite zong maitang zahtak tuam nei selo in a hilh ngamte ahi uh hi


Thugente: A deih pen, Laisiangthho mun khat khawng simkhia in, tua tawh kilawm tangthu, tuanthu tawh behlap in, mipi teng nuisak, lungdam sak, cih te a hi hi, thugen pen siam mahmah uh a, mitampi te in deih mahmah zaw uh hi. Kha thu ah, kisikna, ki puahphat theihna cih te kihel kilkel lo hi.  
 
            Tu ni in i phawk ding ka deihin, I kikhop theihlohna in, Leitung bup' mawhna hang zong hi thei a, nang leh kei mawhna hang zong hi thei hi. Topa in tanglai Isrealte tungah, a thu omlo pi in cikmah hun in gawtna, bawlsiatna, danpiakna te tungsak ngei lo hi.


Prepared by Sia Nangpi

Sep. 30, 2020

CHRISTIAN I KI CIH BUANGIN...!

Christian Nuntakna, I kisittel na ding THU 4

I. Christian Nuntakna pen, Deihteelna tawh kipan hi.

                Piansakna sungah, Pasian in Mihingte hong bawl ciangin, Ama meel suun dingin hong bawl hi a. tua khit ciangin a thupi mahmah Pasian hong piak khatin, Deihteel theihna (Power of Choice) ahih kei leh Personal Right, ahi hi. Tua Deihteel theihna pen, kuamah in hong sut thei lo hi. Pasian in zong A full in hong aap a hih manin, na khensatna bangbang hong mang ding a hi hi.

                A hi zongin Tua Deihteel theihna tawh, thukhen satna a hoih lam in aa i teel theih ding’ Pasian in hong deih hi. Mihing I hih nak leh, tua I deihteel na tungtawn in a kalsuan I hi a, tu laitaka na dinmun zong na teelna tungtawn hi pah lel hi. Tua ahih manin, tua Deihteelna sungah na pilvang kei leh, thukhen satna hoihlo (thukhensatna maaanlo) na tuak kha ding hi. Nisim in, Pasian tungah ki-aap mahmah kul cihna hi pah hi.

                Adam leh Eve te zong, a deihteel theihna uh zangkhial in, Pasian thupiak sangin Gulpi thu mang zaw dingin khensat uh a hih manun, Mawhna sungah hong tunlawh uh a, tua mawhna thaman zong tuni ciang dong mah a thuaklawh I hi hi. Mihing I hih nak leh, I nuntak sung bup deihteelna tawh kipeng thei lo hi.

                 A sawt lo in, I gam ah zong, Kumpi lam tawh kisai makai dingte na deih na teel hong kul ding hi. Khat teitei I teel kul hi. A lai ah (a kaingawi) cih bang om theilo hi.

                US Civil War (Pyidwin Sit) lai in, Pasal khat Party nih te a deih zawk om tuanlo a hih manin, a kaingawi dingin Party khatte puansilh in, Party dang khat te Pheituam teeng hi, ki ci hi. Tua Party te in kua lam panglo zaw cih tel lo uh a hih manin, thau tawh kap huan uh hi. ki ci hi.  

                Tua hi a, Mihing I hihna tawh kizui in, i thawh a kipan, i lup kik dong, Kha thu hi ta leh, Leitung vai hi ta leh, I deihteelna leh i khensatna a kisam den ahi hi.

                Tua ahih manin, Upna tawh kalsuan na ah Thu-ummi na hihna tawh kizui in, Topa It takpi na hihna na lahkhiat ding pen, nangma tungah kinga hi pah hi.

Thuhilhkikna 30: 19

                Tuni-in note' langkhatah teci a pang dingin vantung leh leitung ka sam a, note' mai-ah na teel dingun nuntakna leh sihna, thupha leh samsiatna ka koih hi. Tua ahih ciangin note leh na suanlekhakte uh na hin'theihna dingun nuntakna teel un. na ci hi.

Joshua 25: 15

                Topa' na na sepnop kei uh leh, Gun galkhata a na na sepsak uh na pu na pate uh pasian ahi a, note' ten'na gam Amor mite' pasian ahi zongin, a na na sepsak ding peuhpeuh uh tuni-in teel un. Ahih hangin kei leh ka innkuanpihte in ahih leh Topa' na ka sem ding uh hi," a ci hi. Joshua pen, Pasian um mi, Pasian deihna banga gamta mi a hih manin, a innkuan pih zong Pasian thu huzap zo mahmah a hih manin, hi danin teci a pangngam hi pah hi.

IKumpite 18: 21

                Tua ciangin mi khempeuh' nai-ah Elijah hong pai-in, "Ngaihsutna kibanglo thu nih kikalah bang tanvei khensat loin om niloh ding na hi uh hiam? Topa pen Pasian ahih leh amah zui un; tua hiloin Baal pen Pasian ahih leh amah zui un," a ci hi. Ahi zongin mite in kam khat beek dawnglo uh hi.

Tuni in, ki sittel ni. I Christian hihna Pasian thu tawh kituak in a nungta mah I hi hiam? Na Christian hihna Pasian deihna dan mah hi na ci ngam hiam? Nangma thuthu peuh tawh (ut hun ut loh hun cih peuh nei in, a kalsuan na hi lel hiam? Na nuntakzia Christian nuntakna tawh kituak kei, ka deihteelna maan nai kei na cih leh, a hun om lai hi.

II. Christian nuntakna pen kikheelna a om kul hi.

                Khamtung gamah, Christian hong tun zawh, kum (100) vaal khin pek ta hi. Eimah mah mimal in zong, Zeisu Honpa Gumpa in I saan ni, I pianthakni zong, a kum tampi mah paitek ding hi. (naupang te simloh). Tua hi a, Zeisu honpa in I sanna, Piangthak takpi I hihnaa, Zeisu nei takpi I hihna a kilat na dingin, I nuntakna ah kikhelna khat teitei a om kul hi.

                Bang hang hiam cih leh, IPet. 2: 9 sungah, note pen Pasian in a hong teelkhiat minam, Kumpi siampi pawl, a siangtho minam, Pasian' mite na hi uh a, khuamial sung panin a lamdang mahmah ama khuavak sungah a hong samkhiapa' nasepna a lamdangte a genkhia dingin Pasian in a hong teel mite na hi uh hi.

                Tua ahih leh, tuni in, Khuamial mite ahi (Pasian a theilo/ Zeisu a pomlo) mite tawh I ki lamdanna bang teng om i sa hiam?

                John 8: 12 sungah Topa Zeisu in, "Kei pen leitung khuavak ka hi hi. Kei hong zuite in khuavak nuntakna nei ding uh a, khuamial gamtatna neilo ding uh hi," ci hi. Tua bang hi mawk leh, Khuamial I hih na leh khuavak I hihna pen, bang mun ah kidawk hiam? Na pianthak teh, na khuavak hihna bang hiam cih hong kidong leh bang na ci dawn ding hiam, ute naute.

                I khuavak neih in, Ka Upna (Pasian ka Upna) hi ci kha ding hi hangh. A hi zongin, Jame 2: 19 I sim le hang, Pasian khat bek om hi, ci-in na um hi. Tua pen hoih mahmah hi. Dawite nangawn in zong tua bangin um-in lau-in ling deldel uh hi. ci hi.

 Pasian khuavak I taan sak theihna dingin, tampi a om sungah tawm kikum suk ni.

1.       Mat. 5: 16: Midangte in na gamtatna hoihte uh a muh ciangin vantungah a om na Pa uh min a phat theihna dingun mite mai-ah na gamtat hoihna uh khuavak bangin na kilangsak un.

-          Tua Gamtat hoihte pen, Galati 5 sungah Khasiangtho gahteng  ki ci thei hi. Ei ci leh sa tawh I hih zawh dingte hi lo a, I sunga om Christ vangliatna tawh hong kilang khia ding te a hi hi. 

-          Sawltak 4: 13 sungah I et teh: Uliante in Peter leh Johan a han' mahmahna thu leh amaute pilna sang a neilo mi mawkmawk ahihna thu a theih uh ciangin lamdang a sa mahmah uh hi. Tua ciangin Jesuh tawh a kikhawl khin ngeite ahihna uh a phawk uh hi.

*Khawvak taan theina dingin, I pilna, I siamna kisam masa lo a, Pasian hong ompihna kisam I hi zaw hi.

2.       I Kor. 3: 16, 17: Note pen Pasian' biakinn na hihna uh leh note sungah Pasian' Kha Siangtho a teng ahih lamtak na theihsa uh ahi hi. Mi khatpeuh in Pasian' biakinn susia leh Pasian in tua mipa susia ding hi. Bang hang hiam cih leh Pasian' biakinn a siangtho hi a, note zong tua biakinn siangtho na hi uh hi. (I pumpi keem siam ding cihna).

-          I Kor. 6: 19, 20: Na pumpi uh, Pasian in a hong piak, note' sungah a teng Kha Siangtho' biakinn ahih lamtak theilo na hi uh hiam? Note' pumpi, nomau' neihsa hilo a, Pasian-a' ahi hi. Note pen Pasian in a hong leisa na hih manun na pumpi uh Pasian' minthan'na dingin na zang un.

-          I Kor. 10: 31: Tua ahih manin keimah in ka hong gennop thu in: Na hihna khempeuh uh, nekna dawnna-ah ahi zongin Pasian' minthan'na dingin na hih un.

-          Isaiah 55: 2: An a hilo nate leina dingin bang hangin na sum uh zang a, hong gilvahsak theilo nate ngahna dingin bang hangin na sem na hi uh hiam? Keima thu limtakin ngai-in a limci an ne un la, anlimte-ah nuamsain om un. na ci hi.

*Tu laitak in, Christian a kici mi tampi tak te I et ciangin, I zongsatna hoihlo tampi te pen, I pumpi ki-ukzawhloh man vive hi a, tua in I pumpi hong susia sia ahi hi. Tua te in I khuavaak mialsak lam I phawk ding ka deih hi.

 III. Christian nuntakna pen, Challenge, (seinkhaw hmu) a masuan te I hi hi.

                Luke 9: 23: Tua ciangin Jesuh in a nungzuite leh mi khempeuh kiangah, "Mi khatpeuh in kei hong zuihnop leh ama deihna bangin gamta nawn loin nisimin a singlamteh pua-in hong zui ding hi.

                Christian I hih nak leh, Nisim in I puak ding singlamteh a om lam I phawk ding a hi hi. Laisiangtho deihna taktak ah bel, “Pua ding” cih hi zaw a, (Phut ding ahi zongin, ngawngah awk ding a hi zongin, Biakinn sung, innsungah suang ding cihna hih tuak lo hi.)

                Nungzui suahna(Christian) I cih ciangin singlamteh puak nuntakna ahi hi. A hi zongin tu ni in, nang leh kei in I puak ding Singlamteh pen, Rome mite zat, Topa Zeisu puak bawlsiatna singlamteh dan hi nawnlo hi. A laisiangtho mahmah kidawn na ah, Ama deihna bangin gamta nawnlo in ci a hih man in, “Kei” cih Aituam ngaihsutna beina a hi hi.  

1.       Christian nuntakna ah, I thuakkhak ding ahi, haksatna te, gimna te om kha mah ta leh, Pasian a dingin mapang ngam cihna ahi hi.

2.       Nungzui hi ta na hih manin, Pasian in a deihlo te, na lungsim singlamteh tungah na sihsak kul ta cihna zong hi. 

3.      Gal. 2: 20: Tua ahih manin tuhuna ka nuntakna zia pen kei hang hi nawnloin ka sungah a hong om Khrih hang ahi hi. Tua hi a, keimah hong itin, keima-a' dingin a nuntakna a hong pia Pasian' Tapa ka muan'na tawh tu laitakin a nungta ka hi hi. I cih ngam theihna in, singlamteh puakna mah ahi hi.

4.      Satan in a ma nasep, (ze-etna) cikmah hun in, tawlnga ngeilo ding ahih manin, Zeisu nungzui I hihna tawh kizui in nisim in, I puak khop vangik om den ding cihna zong a hi hi.

 IV. Christian nuntakna pen, Pasian Tate suahna a hi hi.

                Ephet 1: 5 Pasian in Jesuh Khrih hangin ama mite ahi dingin eite a hong bawl ding a sehkholhsa hi a, tua bangin a hong bawlding pen ama tupna leh a utna ahi hi. (Zeisu hangin, ta suahtheihna ( Adoption of Children) ci hi).

                Tua a hih manin, Upna hangin Pasian tate I hih leh, Pasian tate’ pianzia, nuntakzia I neih a kul hong hi ta hi. Leitungah I Pianna i nute I pa te pen, lam khat teitei pan in, ki suun hangtang thei hi hangh. Naungek khat hong suah ciangin, nau en dingin I va pai hi. I ciah ciangin a hong kidong masa pen in, “Kua suun a hia?” “Kua suun sa na hia” cih te a hi hi. Khat khat te a nu apa a sun khol kei uh hi. Khat khat leuleu pen, vun-hawk phial cih zah in a kisun pha mahmah zong om thei hi.

1.       I ta te in a nu/a pa mah hong sun leh kinuam mahmah a, hong sut phat kei leh, lamdang kisa in, nupa kikaal kimuanmawhna tamsak tuam mahmah hi.

2.       Tua mah bangin, ta te hong gol tak ciangin, a hoihna khempeuh, a thuman na khempeuh uh, Nu leh Pa te’ minphatna suak thei a, Tate’ siatna, gamtat hoihlohna khempeuh, Nu leh Pa te’ minsiatna hi pah hi.

3.       Tuni in, Christian na hihna leh, Calvary muala hong kibua Topa Zeisu sisan hangin, Pasian ta’ cihna a ngah te I hi a, I pa pen, Pasian a hi hi.

-          Tua a hih leh, Zeisu sutna, Pasian sutna I nei hiam? ( Mualtan suante aw hong ci kha zaw diam?

-          Miten, e leh Koi mun ah sun hong sa?, Na Tapidaw (Christian hihna Piciang/ tawikhai tawh teh ding hi leh, na cing zo ding hiam?

4.       Nang hangin, mite mai ah, khua sung khawngah: na innkuan a maizum sak pa/nu, na hi kha hiam?

5.       Nang hangin, Kha lam ah, Pasian vaang a daisak pa/nu na hi hiam?

6.       Tuni in, I pa Pasian I sut na miten’ hong mu thei ding hiam? I pa I sut kei leh, I pa khat ahi (Satan) a sun I hi mai ding hi.

                Topa Zeisu a kimat laitakin, mikhat in Peter kiangah, "Na kampau zia uh kibang ahih manin nang zong hua Zeisu tawh a kipawl mah na hi takpi hi, (Peter in bel hi peuhmah keng’ ci in nial hi.)

Tu hun teh, ei bel Kei, Christian hing, I cih hangin midang te in hi kei ni teh’ hong cih khak ding lauhuai mahmah ta hi.


Prepared by: Pr. Nangpi 

Hih Article (sermon)pen, Shalom kipawlna ah, a 2 veina ka thu genna (July 15, 2020) a hi hi.

 

                                                                                                                                                                                                                       

 

 

I TALENT ZATSIAM NI!


 

Keytext: EFESA 4:11

Amah in mite tungah siamna a tuamtuam hong pia a,.. 


"Talent" a khiatna leh a deihna:

  1. Mikim tungah Pasian in a kibang lo, a hong piak siamna pen Talent kici hi.
  2. Tua na neih na siamna pen Pasian mintawh mite phattuam na dingin na zat khiatna, na sepkhiatna pen,"Talent apung sak" ki ci hi.
  3. Talent bangzah nei, cih thupi masa lo a, tua naneih na Talent pen bangci bangin pungsak cih athupi zaw a hi hi.

Mat. 25: 24-30 sung sim in:
    Hih Laisiantho mun sungah, Apungsak nuamlo nasem pa khat na om hi. A punsak noplih man in, A talent neih sun teng pen apungsak theipa tungah piak thuah un, ki ci hiau hi. Kawl Laisiangtho sung i sim tak ciangin, na pun sak theih kei leh zong a pungsak thei te (Puai-saa te) cial un, thaman na ngah ding uh hi, na ci hi.
    Tua ahihman Pasian in nang' bang munah hong koiha, bang ci bangin nang hong zang cih na kitel na pan in, Pasian' kihtakna leh sianthona tawh Pasian ading in na kipiak khiatna limlim pen "Pasian mizat" suahtheihna a hi hi.

Talent leh a Khasiangtho Silpiak (Spiritual Gifts)a kilam danna: 
  1. Talent pen, pianpih ngiat siamna(natural abilty) hi a, Silpiak pen, Khasiangtho lawn'na pan in a kingah ahi hi.
  2. Talent pen, mikim (Tapidaw leh daw ta kei leh) a kinei thei hi a, Silpiak pen, Christian te (Zeisu nei te) bek in a neih theih ahi hi. 
  3. Talent leh Silpiak pen, Pasian min thanna dingin kizang tuak thei bilbel na pi in, Talent leuleu Kha lam thu(Spiritual purpose) tawh kisai lo te ah kilim zat zaw hi. 
    A hi zongin, Tua na pianpih Talent neih pen, Na pianthakna tawh kizui in, Pasian gam a ding leh, kha lam gupkhiatna a ding bekin na zat nak leh, "Khasiangtho Silpiak" a zangsiam na hi pah hi. Bang hang hiam cih leh, Talent hoih/siam a nei khempeuh Pasian in zang khin lo a, Pasian zat theih Talent nei te pen, Khasiangtho Silpiak ngah te ki ci thei pah hi. 

Khasiantho Silpiak tawh kisai, Nam 3 in kikhen thei hi. 
  1. Ministering Gifts: Hih Silpiak a ngahte pen, Pasian Nasepna ah a Makai zaw deuh (I Kor. 12: 5) dingin Pasian in a sehtuam Silpiak nam (7) te a hi uh hi. Tua te in, Sawltakte, Kamsangte,  Evangelist te, Pastor te, Sangsia te (Ephet. 4: 11-13), leh Midang a huh ngiatte (I Kor. 12: 28) te ahi uh hi. 
  2. Manifestion Gifts: Hih Silpiak a ngahte pen, Mite in, Pasian Vaang a muh theina dingun, a kipia (Silpiak nam 9) te ahi hi. Tua te in, Ciimna (Wisom), Theihn (Knowlidge), Upna, Cina Damsak theihna, Nalamdang bawltheihna, Kamsanna, Sia leh Pha khentel siamna, Pau tuamtuam theihna, Kamphen Siamna te (I Kor. 12: 7-11), a hi uh hi.  
  3. Motivational Gifts (Mite' lungsim a huzap theina dingin  a kipia Kha (Silpiak nam 7) te ahi hi. Tua te in, Pasian thu phuangkhiatna, Midangte' huhna, Hilhna, Hanthotna, Piakkhiatna, Makaih zawhna, Hehpih theihna te ahi hi.  

    Sawlkhiatna lianpi a sem ding leh gammial phu dingi Nungzui 12 a hi ngei, Sawltak te pen  Khasiangtho tawh kidim khin mahmah hi na pi, Bang hangin Pasian in Paul teel kik sese a hi hiam? 

  1. Pasian in Nungzui masa teng a hawmthawh lai man a hi ding hiam?

  2. Bang hangin  a tuung pek pan, Sawltak Paul pen, kiteel pah lo hiam?

    A kiciana i tel theih thu in, mikhat tekin a tuam vilvel siamna, Talent nei tek i hih lam Pasian in, tel mahmah a hih man a hi hi. Sawltak dangte in a hih theihloh ding uh thu tampi te pen, Paul in hih thei ding cih pen Topa in thei mahmah ahih man ahi hi.

    Tu hun ciangin zong, Pasian nasem dingin a kipia khempeuh, a ki-aap khempeuh, Talent akim in kinei khin thei samlo a, a kulna mun ah, pawlpi-a' dingin phattuamna taktak a piangsak (I Kor. 14: 12) siamna a tuamtuam tawh, i ki panpih theihna ding(I Kor. 12: 11),Topa in, hong deih a hi hi. Tua a hih man in, Khasiangtho silpiak te, Talent te pen Pawlpi kikhen khap na ding hi lo zaw a, Pawlpi akhan semsem theih na ding (Ephet 4: 12, 13) a hi zaw hi. 

    Tua hi a mi khempeuhin i Talent neihte hi ta leh, Khasiangtho Silpiak i neihte hi ta leh: I neih tek tawh i lungkim theih ding thupi mahmah hi. Bang hang hiam cih leh, Leitungah I siamna, I theihna, I kipiak khiatna, i ki-aapna tawh kizui in, ei tawh kituak, i thaman tek  a sang i hi hi. Gentehna in: I Sang Sia sepna pan in i ngah i khasum pen, Zato a sem Siavuan pi pa khasum zah pha het lo ding hi. Tua hi a, I neih Talent leh Silpiak khempeuh te pen,   
  1. Ki hazat theih hi lo hi.
  2. Ki laksak theih hi lo hi.
  3. Kisim mawh sak theih hi lo hi.
  4. Ki phatsak pih theih ding hi lo hi. 
  5. Tua na neih, Siamna pen tawh lungnop lel in. 
    Sawttak masa kicing khin mahmah napi, Paul om kei leh hi zahin Gentile te hong piangthak lo ding uha, Paul laikhak(Bu 14 te ahi), (Romans, Corinthians, Galations, Ephesians, Philippians. Coossians, Thessalonians, Timothy, Titus. Philemon, Hebrews) i cih, Laisiangtho mun te i mu kha kei ding hi. 
  1. Laisiangtho bu zong paa mahmah tuam ding hi.
  2. Gupkhiatna thu tawh kisai, telhak mahmah tuam ding hi.

    Tua a hih manin, Pasian in a hong piak na Talent pen, muhkhiat sawm, telsawm inla, puah toto kawm in khangsak pungsak in. Tua in na suang manpha hi a, Pasian minthanna ding bek in na zat ding, midangte' phattuam na dingin na zat ding ahi hi. Na siamna tawh mi dangte siatna dingin bawl ngeikei in la, midangte a thalawp na dingin, na zatsiam theih mahmah kei phial leh zong, Midangte lungkiatna dingin zang kha kei in. 

A sim mimal khempeuh Topa in thupha hong pia tek ta hen. 

Thupuak: Pr. Nangpi


Hih Article pen, 2019 sungin, Ka Facebook lui sungah ka post ngei khat hi a, Ka Fb lui pen, sia a hih man in, Tu in Edit pha kik in kong post kik a hi hi. 

Lung himawh huai zaw hi