Christian Biakna sunga Updan Zuihdan Nam 5
KIMAKAIH ZIA NAM 4 (4 Styles Leadership)
Ki makaih dan nam 4
1. Autocratic Leadership.
Hi bang makai te in, Ama thu bek ahih kei leh, a teeltuam, amuan mi tawmno tawh a gamtang, thu akhen den makai namte ahi uh hi. Thubuai khat a om sim in, amah bekin gamtang zungzungin vaihawm siam mahmah a, vaipuai ding teng amah in sii in, sepkhiat ding khempeuh geelkhitsa in koih uh a, a khutnuai nasemte tungah bang ci sep ding, bang ci bawl ding cih vaan ziau thei hi.
Hi bang makaite’ makaihna sungah, nautangte khensatna tampi kizang theilo hi. A hih hangin, Makai pa bek in buaina khempeuh buaipih zo a hih manin, nautang te a dingin, buaina tawm tuam hi. Galkap sung ki makaih dan a hih manin, Sepkhiatna khat teitei ah matut zawhlohna a om ciangin, ama (Makai) thu a kiman loh mah hi ci in, a nautangte ngawhgawp thei hi. Nautangte tawh kizopna lemlo thei hi. Nautangte cianpian (advice) kitam zat thei lo hi. Tu hun ciangin hi bangte khutnuai ah kuamah kiut nawnlo hi.
2. Laissez-Faire Leadership.
Hi bang makai te in, a khutnuai a nasemte’ deihna te donpih khollo, kinpih khollo ahih manin, khantoh ding zahin khangto thei mel lo uh hi. Lawhcin theihna dingin challenge (risk) limlim a neihloh ban ah, midangte’ gualzawhna nangawn etteh sawm hetlo hi. A sep dan uh pen, Aurocratic kimakaihna tawh a kileh bulhlian hi.
Nautang kician a neih hangin, atawpna ah, lungkiatna leh guallelhna in nungzuih uh hi. Laissez-Faire cih limlim pen, French pau hi a, a khiatna pen “let them do” (amau leh amau sem sak) cihna a hi hi. Project gol pipi te vaihawm na ah lawhcing theilo uh hi. Gualzawhna ahih kei leh, guallelhna khat teitei a om ciangin kua zaw in a sepkhiat cih, ngawh zawk ding omlo thei hi. A hi zongin, a nautangte in it bilbel uh hi. A pha lah sem zolo a sialah sem mello a cihte ahi uh hi.
3. Democratic Leadership.
Hi bang makai te in, Makai ahihna a kimuan mah bangin, a hon tawh sepkhopna pen thupi sa mahmah hi. Amau nasep zia pen, Autocratic te leh Laissez-Faire te kigawmkhawm nasep dan a hi uh hi. A khut nuai a om mite ngaihsutna leh a cianpiakna (advice) pen thupi simsak mahmah uh a, member khempeuh tungah khensat theihna ding a khuan pia in, a khupna khensatna amah in abawl hangin, mipite khensatna thupi takin pomsiam, mapan pih hi.
Hi bang makai te in sepkhopna thupi sa ahih manin, a khut nuai a semte suakta takin, sepkhuan pia a, asiamna tek uh tawh kizui in, sawl dan, zatdan siam mahmah a hih man in, a khut nuaia omte in nuamsa uh a, asepna khempeuh ah gualzo uh hi. Ahi zongin vai thupi khensat ding a om vat ciangin, a thuduh kitam, deih kituak khinlo thei a hih manin, ahoih pen khensatna om pakpak thei lo hi.
4. Servant Leadership
Hi bang makai te in, hih ka panmun hi Note’ phattuamna ding hi, ci in, a nautang te tungah a ci ngamte a hi uh hi. Hi bang makaite nasep pen, ama phattuam ding sangin, midang te ahi, a nautangte’ hamphat theihna ding bek a vaihawm nuamte’ ahi hi. Thukhensatna khempeuh makai pa in, ama aituam meetna dingin khensat ngeilo hi.
Hih makai te makaihna sungah, a khutnuai a nasemte in nasep khat teitei pen, mite a dingin phattuamna a om limlim dingin, aki piakhia ngam dingin, huzap zawhna nei uh hi. A khutnuai a nasemte in zong Amah tawh nasep khopna ah thangah thei mahmah uh hi. Kipum khatna dingin a lem mahmah hangin, hih kimakaihna pen, Biakna sung ahih kei leh, non-profitt organization cih te ading bekin a hoih a hi hi.
https://www.businessballs.com/leadership-models/leadership-styles-3-style-model-kurt-lewin/
https://www.toolshero.com/leadership/lewin-leadership-styles/
11/10/2020
PAWLPI MI TE LEH SIA TE MASUAN
Leitung ah mihing khat I hihna tawh masuan khat ciat kinei a, tua I masuan in midang te lungsim leh zia leh tong tungah a sia lam a hih kei leh a pha lamin huzap na I nei tek hi.
Ei thu-um
mite tungah, Pasian in Lawpna anei, sepna peuhpeuh ah, a diangpah lianlian
ding, apha lam a hih nak leh, a om peuhpeuh a sem dingin hong lunggulh hi.
Tua hi a,
sepna khat peuhpeuh ah, kiciat na leh ki thuhual na bek in zawhna ngah ding cih
I theihsa a hi hi. Tua a hih man in, Makai te in, a mite koi ci bang hiam cih a
theih a kul mah bangin, Pawlpi mi, nautang te in zong I makai te koi dan hiam
cih I theih hong kul ding hi.
Tua bangin
I sungthu I ki theihcian nak leh buaina, lungkim lohna te a hun zui in, kipuah
pha thei pan ding ahi hi.
Pawlpi mi te dinmun pawlkhat:
- Leng (cart) tawh a kibang om uh a, a nung lampan in ah, I sawn kei leh khawl cip uh hi. Hi bang mi te pen, a nung lam pan in, I panpih kul uh a, phat akul leh phat, zol a kul leh zol… a kul te a hi uh hi.
- Gunkuang tawh a kibang om uh a, I hot siam kei leh sawi taai gawp uh hi. Hi bang mi te pen, a mau bek in bangmah kalsuan siam lo uh a, a gei pan un, a hilh ding, tha a pia ding kisam den uh hi.
- Laileng tawh a ki bang om uh a, a khau a kitat masiah leng thei uh hi. Hi bang mi te pen, I om pih I panpih ciangciang ki zang thei mahmah na pi in, I om nawn loh ciangin mangthang pah lel uh hi.
- Bawngleng tawh kibang om uh a, a mai pan in I kaih kei leh pai thei lo uh hi. Hi bang mi te pen, theihtawm ngaihsut theih tawmna, bangmah nei lo uh a, a hih hangin, I sawlna bangbang ah ki zen mahmah uh hi.
- Electric mei tawh a kibang ki om a, on leh off hun nei uh hi. Hi bang mi te pen, a tawntung a hi kei phial zongin, lawp vat zel, zawngkhal vat zel thei uh a hih manin, a phe leplep te a hi uh hi.
- Bawlung tawh a kibang ki om a, a kilawn kawikawi, a kisui kawikawi te a hi uh hi. Hi bang mi te pen, mun/ phual kician nei lo uh a, bulkip let zong nei lo in, alem nana ah leng kawikawi, tai kawikawi uh hi.
- A hi zongin Khasiangtho a ki makaih sak, thumaan na tawh a nungta Tapidaw dik, Passian a zahtak Pawlpi mi, tampi mah ki om veve hi.
Makai I cih te zong: a tuamtuam mah ki om ee…
- Ui dan Makai te: Kitot kiseelna a ut ngiatleh nuam a sa ngiat mi, mi to hatin, a tawntungin amaan a maan khin kei phial na zong in, thu pongpong ah gualzawh a sawmte a hi uh hi.
- Sakol dan Makai te: Experience, muhkhak thu te hau uh a hih man in, thucin thutang theih hau uh a, gentheih gennop tam lua thei zel a hih manin, a lunglut lo te a dingin, (ေလေၾကာရွည္) lua thei uh hi.
- Gam-ui dan Makai te: Khelpil mahmah uh a, thubuai khat tawh I va kinial khak leh, theihloh kal leh I kigin loh laitak in, a thang ah hong awk lek sak thei uh hi.
- Zawng dan Makai te: Mi te khialhna thauh kawikawi in, kipawl pih deuh cih nei tuansam lo na pi, tai kawikawi in, mi khat khit khat gensia kawi kawi, phin kawikawi thei uh hi.
- Sakhi dan Makai te: Lungsim neu nei uh a, buaina a om ciangin, kipeng sak nuamin, ki kuppih theihin om lo uh a, thu lamkhat panin thuakzawhna nei lo uh hi.
- Uiphuk dan Makai te: A kam uh tam a, theih tawh theih loh tawh, a hun le mun ding zong khentel tuan lo in, a pau giapgiap ngam te a hi uh hi.
- Tuivok dan Maikai te: Lusu su peuh uh a, a kigen khempeuh lah nial ngei lo, nial dan ding lah thei tuan lo in, lah panpih thei mel lo a hih man in, khensat na peuhpeuh ah…AW…AW… ci ziau lel uh hi.
- A hih hangin, a kisap na mun, a hun zui a, buaina khempeuh a vengsak, a panpih thei Makai hoih Leitung ah thah zawh loh in na om veve hi.
Pawlpi khantoh na dingin, Makai te tungah tampi kinga a hih na tawh, Sia te in I vaipuak I lawhcin theih na dingin, I kitang sap kalsuan zia a nuai a bang hi.
- Absolute dedication: Khasiangtho panpih na tawh ngiimna hoih leh kipiak khiatna kisam hi.
- Sense of direction: Pawlpi ii tupna ngimna te leh thukhun te teltheih na tawh, Pawlpi kalsuan zia a hun zuikawm in, a makaih siam ding kisam hi.
- Wise use of time: a hun zui a kibawl programe khempeuh ah hun zatdan, hun mandan i siam mahmah ding kisam hi.
- Self discipline: a pumpi ngiat a kiuk zo mi, Pawlsung, innsung ah huzap na a nei mi kisam hi.
- A man for the people: Pawlpi mi khempeuh a kua akua deidan lo a, a makaih siam te hi ding hi.
- Exampler: a kampau banga a gamta mi, a nuntak zia tawh mite tungah, a huzap zo te hi ding hi.
- Experience the love of Christ: Gupna kician a nei mi leh Zeisu itna a nuntak pih pa a hih kul hi.
Thukhupna:
I Pawlpi
thubulphuh ah, “Khanlawhna leh Kipuah
phatna”, I cih mah bangin, I upna, I kalsuan na, I nisim nuntakna, I Pawlpi
sung nuntak na, I makaih na te khat leh khat I ki theihsiam in, a puahphat huai
te ki puahpha a, Paul in, “ na lungsim uh
bawlthakin, na lim uh ki lamdang sak un” (Rom 12:2) a cih thu tawh kituak
in kalsuan ciat ni.
KIPHAT SAKNA
Pasian in ahuat penpen nam sagih ( 7 Abominations) lak ah Kiphatsakna pen, a khatna ahi hi (Paunak 16: 16-19). Kihihsakna taka gamtatna leh, kiphatsakna lungsim te pen, migilo hihna lim hi a, mawhna ahih manin (Paunak 21: 4), Pasian in a kih mahmah leh, Hell gam tung theihna (Paunak 16: 5, 18) zong ahi hi.
Kiphatsakna a kipat khiatna leh, ahong pankhia pa pen in Satan(Isaiah 14: 12, 13) hi a, a melhoihna na kisaktheihpih kha in, a minthan nop manin, hong haitat gawp man a hi hi(Ezekiel 28:17). Ei zopau tektek in zong "Kiphasak" cih pen, "Pha kisa mahmah" cihna hi a, ei leh ei kihihsakna, ei leh ei thuduhna, ei ading bek kipahtawi in, midangte sangin hoihzaw kisakna, kiliatsakna tawh kisa thei in, a lungkim sawm mahmah te cihna ahi hi.
Theologian minthang Reinhold Niebuhr (1892-1971) in kiphatsakna nam 4 in na gen hi.
- Thuneihna tawh kiphasak pihna (Pride of Power)
- Thutheihna tawh kiphatsak pihna (Pride of knowledge)
- Hoihkhop kisakna tawh kisaktheihpihna Pride of virtue)
- Biakna tawh kiphatsakpihna (Pride of religion) *https://ohiostate.pressbooks.pub/enr3470/chapter/niebuhrs-theological-anthropology-man-as-sinner/
A hi zongin tuhun ciangin Christian sungah a kibuaipih mahmah khat om a, tua in kiphatsakna a 5 na ding ahi, Kha lam thu tawh kisai kiphatsakna, (Pride of Spirituality) ahi hi.
Tua in bang dan hiam cihleh, Midangte siangin Pasian thupha sang kisa zaw, Pasian thu tawh kisai thuthuk (Theology)te thei kisa zaw in, thugen dan zong midangte sangin siam kisa pen pian pah in, mite hawmthawh kawikawi cih dan in, kimu thei hi.
Tua ahih manin a kiphasak mite koici bangin kampau in, a koi ci bangin gamta hiam cih ensuk ni. Bang hang hiam cih leh, Ei mahmah zong a kiphasak I hih khaklam I kiphawk kha kei thei hi.
- A kiphasakte in, a kidotloh hangin a innkuan sung thu, ama aituam thu bekbek gen nuam hi.
- A kiphasakte in, midangte sangin a thei zaw, a siamzaw dan in kigen den hi. Ama theih sunsun thute gennuam hi. Amuh ngeiloh nagawn amu dan in gennuam lai hi.
- A kiphasakte in, Kuama dotloh pi in, a neih sunsunte pholaak nuam hi.
- A kiphasakte in, a sep sunsun te kidawk sak nuam hi.
- A kiphasakte in, Koi dan mi hiam, cih mite in thei leh ut phadiak uh hi. Kha-mi hi cih a kitheihna dingin, a LST sim zah vei khawng, pulak lak nuam hi.
- A kiphasakte in, Ama thu bek, mite in gen leh ut uh hi. Kikupna khawngah Midangte hoihna khat, kiphat kha leh, lungkimlo pong hi
- A kiphasakte in, midangte sangin a nei zaw in kigen thei uh hi. Mikhat in aneih thak khat va pulaak leh, "Leldih', en! cimtak ta hang e" cih danin dawng uh hi.
- A kiphasak te in, mun khempeuh a tung ngei bangin kigen thei uh hi. Lampi theilo khat in a dot ciangin, "tua lawmlawm, mit sitsa" cih dan in dawng uh hi.
- A kiphasakte in mite hehpih nuamlo uh hi. Midangte' haksatna te, olmawhlo in, thusim nuamlo uh hi.
- A kiphasakte in, ama feeling bek tawh gamta nuam uh hi. Kiho na ah, amah bek pau in, midang paukhuan pia lo hi. A lawmte hun nei maw, neilo ci lo in, kingak sak tetaa thei uh hi. Phone tawh kiho khak leh, a gennop teng gen in, phone khia ziau uh hi.
- Nang leh nang, ki thusim lua kei in. Don't Take Yourself Too Seriously.
- Na Lungsim kihong sakin la, suakta sak in, Be Open-Minded.
- Thu tam ngai zaw inla, tam pau kei in. Listen, Don't Talk. ...
Reference:
Spicer Zolengthe: (2009) Sunga keima gelh ka puah kik hi.


