- Mite pahtak pahtawina, na ngahloh khak ding, na lung hi mawh sangin, Pasian' pahtak loh na hih khak ding lung himawh huai zaw hi.
- Mite hong lawploh khak ding na lung himawh sangin, Pasian' in lawphuai hong sak loh khak ding lung himawh huai zaw hi.
- Biakinn ah, kikhawm atawm luat khak ding na lung himawh sangin, Pasian' ompihna na ngahloh khak ding lung himawh huai zaw hi.
- Mite khutbet pahtawina, na ngah loh khak ding, na lung himawh sangin, Pasian' Aw na zakloh khak ding lung himawh huai zaw hi.
- Mite maipha piak ngah khak loh ding na lung himawh sangin, Pasian' maipha na ngahloh khak ding lung himawh huai zaw hi.
- Miten hong tel sinsen loh khak ding, na lung hi mawh sangin, Pasian in hong tel sinsen khak loh ding lung himawh huai zaw hi.
- Mi ten hong taisan khak ding na lung himawh sangin, Pasian' na kiim (gei) ah a om loh khak ding lung himawh huai zaw hi. Topa' Lenggah huan a nasep te' kidawm ni
- x
- x
- x
Lung himawh huai zaw hi
Hun Khenna te (The Dispensations)
Hunkhennate (The
Dispensations)
A. Hunkhennate’ Khiatna
Laisiangtho sinna ah,
Laisiangtho sunga kilaknate a kician sinsena kikhen thei hunte zui-in kimu thei
hi, cih i tel ding thupi mahmah hi. Hihte siangtakin kikhen thei-a, tua banga
khennate leh tuate tawh kisai-a Pasian’ deihnate muh theihna pen Laisiangtho
khiatna ah a thupi mahmah khat ahi hi. Tua banga khennate “dispensations” kici
a, a kizom toto hun tuamtuamte ah hunkhenna tuamtuam kimu thei ding hi.
Hunkhenna i cih a khang toto
Pasian’ kilaakna-a khen khat hi a, a kikhen thei neihsa kepna ahih kei leh
nuntakna thukhunte ahi hi. Laisiangtho sungah hunkhenna leh hun khat cihte a
kibang lian ahih loh hangin, hun khat a hih nak leh tua sunga hunkhennate nei
hamtang hi. Laisiangtho sungah hun tuamtuam kigen hi (Eph. 2:7; 3:5,9; Heb.
1:2). Hun tuamtuamte kibang lo-a a tuampian tekna zong kigen hi (John 1:17;
Matt. 5:21-22; II Cor. 3:11; Heb. 7:11-12 te tawh enkaak in).
Laisiangtho sinna ah thu
dangdangte sangin hunkhenna tuamtuamte muh theihna in Laisiangtho hong
telsakpen hi. Hunkhennate tel-a tua hunkhennate’ sunga Pasian’ deihna a
kipulaakte i teln a in Laisiangtho theihna kipatna hi thei pha mahmah a,
Laisiangtho mahmah theih nopna lungsim piangsak hi. Mihingte leh Pasian’
kizopna pen hun khempeuh ah kibang kim zenzen lo hi. Pasian in mawhna sunga puk
mihingte a sittelna tuamtuam na nei zel hi. Hih mah zong hun tuamtuama Pasian’
deihna khen khat hi a, tua banga sittelna tungtawnin mihingte mawhna
sungah a puk taktakna uh leh mawhnei taktak uh a hihna kilangh den hi. A tawpna
ah, a khang a khanga mihingte’ lungsim ngaihsutna khempeuh a hai huaina leh
mawhna tawh a kidim denna kilangkhia dinga kam kici khempeuh kihucip hiau ding
hi.
Tua ahih manin hunkhenna thak
khat a kipat simin mihingte hamphatna leh tavuan neihna mun thak khat ta ah
kikoih dena, mihingte’ ginat lohna leh thumaan-a Pasian’ thukhenna tawh kikhak
den hi. Hun khempeuh ah a om loh a phamawh ahi Pasian’ sianthona banga
hunkhenna khempeuh ah a kimu paisuak den thu pawlkhat a om hangin, a kiciangtan
hun khat sunga zat dinga kipia thu kihilhna leh tavuan neihna tuamtuam zong om
hi.
Hih thu tawh kizomin
Laisiangtho sin mi peuhmah in Laisiangtho mun khatpeuh a khiatna bul leh eite’
adinga a kilak theihna cih nam nih a om lam a theih ding thupi mahmah hi.
Hehpihna nuai-a Pasian’ tate’ tunga kigen thute bek eite’ adingin a hi bangin
kila thei ding hi. Tua bang mun-a thu kihilhnate aneng atawnga zuih pah ding
ahi hi. Eite’ adinga a kilak theihna cih thu ah Laisiangtho mun khempeuh panin
khalam sin theih ding thu a kilak theih kim hangin, hunkhenna danga mite’
adinga Pasian’ deihna kipulaakna ahi tua thute bang lianin nungta pah ding cih
om lo hi. Adam, Abraham, leh thukham nuai-a Israel mite leh tuhun Pasian’ tate
i dinmun kibang zenzen lo hi; tua mahbangin Kumpipa hong pai-a a kumpi gam hong
phuh cianga mite’ nuntak zia banga nungta dingin zong hong kisawl zenzen lo hi.
Pasian’ tate Laisiangtho
sunga thuhilhnate tungah kinga a nisim nuntak zia ding a kisim ahih manin
hunkhenna khat leh khat sunga lamlahnate kibang lo-in om ziazua thei ahih
manin, Pasian’ deihna zui-a Pasian’ minthan nadinga i nuntak theih nadingin koi
munte zuih pahlian ding hi a, koi munte a thu paipi bek lak ding hiam cihte
limtaka ngaihsut ding ahi hi. Pasian’ deihna a mang den nuam thu-ummi khat in
amah tawh kisai lian munte eh amah tawh kisai lian lo munte a khen theih ding
thupi mahmah hi. Hunkhenna tel lopi-in tuhun-a Pasian’ deihna leh ngimnate i
theih ding haksa hi. Tua banga theihna tungtawn bekin a beisa huna thukham tanna
tawh diktansakna a kingahna leh mailama hong piang lai ding hunkhenna sunga
leitung kikhelnate leh tuhun huntak zia a kilamdanna kimu thei pan ding hi.
Mangkam
nangawn-a Laisiangtho a kiteina ah kicing zo sam lo ahih manin a kitel ding
khat nangawn a kitel loh hun om tham hi. Gentehna-in, Greek kama aion pen a khiatna
taktak, hun (age), hunkhenna(dispensation), cih hi napi-in “leitung” (world)
ci-in sawm li vei val kitei mawk hi. Tua ahih manin Matthew 13:49 bang,
“Leitung a bei ciangin” kici mawkin hih leitung mahmah a bei ding tawh kibanga,
ahih hangin hun bei ding kigenna hi zaw gige hi (Ias. 66:22; II Pet. 3:7;
Kilaakna 20:11). Leitung bei ding nai zenzen lo a, hun bei ding nai bek hi.
Laisiangtho hong hilhna ah, hunkhenna a kigawmin sagih om-a, tu laitakin eite a
gukna a bei kuan huna om i hi hi. Kum tul maanna kumpi gam cih khat hong pai
lai ding hi (Kilaakna 20:4,6).
Pasian in tavuan thak pia-a a
sehna tawh hunkhenna thak khat kipan den zaw a, tua tawh kipanin Pasian’
thukhenna tawh bei den hi. Lasiangtho sungah hunkhenna sagih kimu thei hi: (1)
mawh ma hun, (2) lungsim kitheihna tawh ki-uk hun, (3) kumpi ki-ukna hun, (4)
kamciam hun, (5) thukham hun, (6) hehpihna hun, leh (7) kum tul maanna hun,
cihte ahi hi.
Hih hunkhenna sagihte i sinna
ah hih thu tawh kisai i tel theih nadingin a thupi mahmah thugil pawlkhat om
hi. Hunkhenna i cih pen Laisiangtho a hi bang, a om bangbanga khiatna pana hong
piangkhia ahi hi. A kibang lo hun tuamtuam leh a kilamdang hunkhenna tuamtuam
om hi cih mu thei lopi-in Laisiangtho ahi bangin kikhia thei ngei lo ding hi.
Thupi nihna pen, Laisiangtho sin peuhmah in a muh theih mahbangin Laisiangtho
sunga kilaaknate a hunhun-a kipia toto ahi hi. A thumna ah, kilaakna thak hong
om ciangin a omsa kilaakna sunga zuih ding thu pawlkhat kiphiat-in pawlkhat
kilaih -a nuntak zia ding thupiakte zong kilaih-in a thak pawlkhat kibehlap
lian hi. Gentehna-in, Saturday ni-a singkang tom mi khat thah dingin Pasian in
Moses thu a piak hangin, tuhun ciangin hunkhenna dang khat sunga om i hih manin
hih thupiakna kizang nawn lo hi.
Laisiangtho sungah hunkhenna
sagih a kimuh theih hangin, a dangte sangin thumte thupi deuh hi, tuate pen,
Moses hun panin Thuciam Lui hun sunga Israel mite a uk thukham hun; thuhun ahi
hehpihna hun; leh mailam hunkhenna ahi kum tul maanna hunte ahi hi.
B. Mawh Ma Hun: Suahtak Hun
Hih hunkhenna pen mihingte
kipiansakna tawh kipan a (Piancil. 1:26-27) Piancilna 3:6 dong kizomsuak
hi. Hih hunkhenna sungah mihingte mihing tavuan ahi punga khan ding, leitung uk
ding, ganhingte’ tungah ukna neih ding, anteh theipuam bek an-a nek ding, leh
Eden Huan puah ding tavuan kipia hi (Piancil. 1:28-29; 2:15).
A kikhaam khat om a, tua pen,
mihingte in sia leh pha khen theihna singkung pan a gah nek loh ding ahi hi (
Piancil. 2:17). Mihingte thupha ngah dinmun, a kicing pumpi, lungsim, leh kiim
leh paam omzia leh, nuntakna a nop nadinga kisam khempeuh a kipiak hangin, Eve
in ze-etna lel-in singgah na ne a, Adam in tua thuman lohna ah Eve tawh na puk
khawm uh hi (Piancil. 3:1-6). Pasian’ thukhenna tung pah a, kha sihna, mawhna
mahmah theihna, Pasian kihtakna, leh Pasian tawh kikholhkhopna taanna cihte
hong om pah hi.
Tua bang kawmkal mah ah,
Pasian in Tanpa hong pai nading kamciam pia-in (Piancil. 3:15), tatkhiatna lim
ahi gan-vun silhsakin (Piancil. 3:21) hehpihna thugui na khung veve lai hi.
Amaute huan sung pan kihawlkhia a, ahi zong mihing nuntak ngeina banga nuntak
theihna kipia-in (Piancil. 3:23-24), tua Pasian’ thukhenna tawh hunkhenna thak
khat kipan leuleu hi.
Mawh ma hunkhenna sungah
Pasian in mihingte’ thu palsatna na pholaak a, hong pai ding Tanpa na
kamciamin, a bawlsate’ tungah thu a khenna tawh a thuneihna na laka, hehpihna
thugui na khung hi.
C. Lungsim Kitheihna Tawh
Ki-uk Hun: Mihingte’ Khensat Hun
Piancialna 3:7 a kipan hih
hunkhenna pen Piancilna 8:19 dong kizomsuak-a, Adam leh Eve a bawl thuciamna a
kici sunga kigen bangin mihingte tavuan thak guan hi. Satan ki hamsiat-a
(Piancil.3:14-15), Adam leh Eve zong kihamsiat veve hi (Piancil. 3:16-19). Hih
hun sung mihingte bangci gamtat lian ding cih bangmah a kigen loh hangin, amau’
ngaihsutna leh Pasian in a piaksa theihna tawh a nungta dingin kisawl hi.
Lungsim tawh ki-ukna hun
sungah, mihingte gina tuan peuhmah lo uh hi. Lungsim ngaihsutna in mawhna
phawksak thei a, ahi zongin gualzawhna pia tuan lo hi (John 8:9; Rom. 2:15; I
Cor. 8:7; I Tim. 4:2). Cain in sisan-a biakna a piak nop lohna (Piancil. 4:7)
leh Cain in Abel a thahna tawh Adam’ tate in a neih uh mawhna pianngei
lakkhia uh hi. Cain’ suan leh khakte mawhna tawh kidim uh a (Piancil.
4:16-24), pumpi sihna tung kimu pah hi (Piancil. 5:5-31). Mihingte’ lungtang
sia lua mahmah a thukhenna khat kisam leuleu hi (Piancil. 6:5,11-13). Cain thu
kikhena (Piancil. 4:10-15), mihing kici peuhmah sihna tawh thu kikhen hi (Piancil.5).
A tawpna ah Pasian in leitung ah tuiciin tungsak ta hi (Piancil. 7:21-24).
Hih hun sungin Pasian’
hehpihna mah kilang veve a, Enoch (Piancil.5:24), tembaw-a suakta Noah-te
innkuan (Piancil.6:6-10; Heb.11:7) banga hotkhiatna ngah om veve sam hi.
Tuiciin tawh hih hunkhenna bei a, Noah-te innkuan bek suakta uh hi.
Hih sunga Pasian’ deihna bel
lungsim kitheihna tawh ki-ukna nuai ah mihingte in thu a palsatna uh a lah
nopna ahi hi. Ahi zongin, hih hun sungin Pasian in mailama Tanpa hong pian
nading khanghui khat hawi veve a, tuiciin tawh leitung thu a khenna tawh a
thuneihna laka, Noah leh a innkuanpihte’ tungah a hehpihna kilangsak hi.
D. Mihing Kumpi Ki-ukna Hun: Noah
Tawh Kibawl Thuciamna
Hih hunkhenna in Piancilna
8:20 pan 11:9 dong huam hi. Noah’ tungah Pasian in mihingte’ tunga kinga lo
thuciamna pia a (Piancil.8:20-9:17), tuiciin tawh leitung a suksiat nawn loh
nadingin kamciam hi (Piancial. 8:21; 9:11). Khuahun ngeinate a kikhel loh
nadingin Pasian in kamciama (Piancil. 8:22), mihingte a pun a khan nading
thupiak pia kikin (Piancil. 9:1) ganhingte’ tunga thuneihna kizom suaksak hi
(Piancil. 9:2); sisan nekna a kikhaam hangin sa nek ding kiphal ta a (Piancil.
9:3,4) hi. Hih thuciamna sungah a thupipen bel, mihingte in tualthatte thah kik
theihna mihing kumpi ki-ukna a kipatkhiatna ahi hi (Piancil. 9:5-6).
Hih thuciamna ah, thuciamna
dangte mahbangin, Noah’ zukhamna-a kilangkhia mihingte’ ginat lohna
(Piancil. 9: 21) leh Ham in a pa a zahtaak lohna cihte kilangkhia pah hi
(Piancil. 9:9:22). Mihingte’ gamtatzia leh biakna lam mahmah kiamsuak hun
ahi hi (Piancil. 11:1-4). Lungsim kitheihna tawh ki-uk hun mahbangin, hih
mihing kumpi ki-ukna in mawhna khaam zo tua lo a, Babel Tausang kilam hi
(Piancil. 11:4). Pasian in kampau kilamdansakna tawh thukhena (Piancil.
11:5-7), mihingte’ khantohna kithehthang mang hi (Piancil. 11:8-9).
Ahih hangin, hih hun sungin
Pasian um mi pawlkhat kihawipa Abraham mahmah a kitelna tawh Pasian’ hehpihna
kilang veve hi (Piancil. 11:10-12:3). Numei’ suan zong kikemasuaka Pasian’
thuneihna kilang hi. Babel Tausanga thukhenna leh a hong pai lai ding hunkhenna
ading kiginkholhna tawh hih hunkhenna bei hi.
Ciapteh ding a thupi mahmah
khat ah, mihingte’ lungsim kitheihna leh mihing kumpi ki-ukna pen hunkhenna
dangte ah kizom suaksuak hi. Abram leh a suan a khakte Kamciam hunkhenna sung a
lut uh hi bek hi. A huampi-in ci leng, mihing kumpi ki-ukna in hih nuntakzia
thak sungah mihingte a ginat lohna, Pasian’ thukhenna, leh Pasian’hehpihna a
pholaak hi lel hi.
E. Kamciam Hun: Abraham Tawh
Kibawl Thuciamna
Piancilna 11:10 a kipan hih
thuciamna Paikhiatna 19:2 dong kizomsuak hi. Hih sungah Abraham’ tunga kilaak
Pasian’ kamciamte up ding tavuan mihingte kipia hi. Hih hun sunga Pasian’
kilaakna ah Abraham tunga kamciam (Piancil. 12:1-2; 13:16; 15:5; 17:6);
Abraham’ suan Israel tungah minam lian khat suaka Pasian’ kamciam a tangtun
nadinga kizangte a suah nadinguh kamciam (Piancil. 12:2-3; 13:16; 15:5,18-21;
17:7-8; 28:13-14; Josh. 1:2-4); Abraham’ tungtawnin leitung buppi in thupha a ngah
nading kamciamte kihel hi (Piancil. 12:3). Abraham thupha a piate thupha
kipia-in, ama’ suante a siamsiate kisamsia ding, cih thukhun kikhung hi.
Pasian in Abraham tawh a bawl
thuciamna pen Laisiangtho sunga thuciamnate’ lakah a thupipen khat hi a, minam
khat-a Israel a om den nading, tua leitang a neih den nadinguh, khalam thupha a
san nadinguh, Pasian in a hut den nading, leh vun-atna lim tuam vilvel a
kipiakna (Piancil. 17:13-14), cihte kihel hi. Hih thuciamna pen hehpihna tawh
thuciamna hi deuh a, mihingte’ thumaanna tungah kinga lo-in Pasian’ thumaanna
tungah kinga ahih manin mihingte’ tunga kinga thuciamna hi lo hi. Abraham’
nuntak sungin akim alang bek tangtunga, hih Abrahamic covenant sunga kamciamte
leitung bei dong kizoma tangtung ding ahi hi. Hih thuciamna sunga kamciam
pawlkhat khang khat peuh’ ading amau’ thumanna tungtawnin tangtunga, ahi zongin
hih thuciamna limlim a tawntung thuciamna hi zaw hi (Piancil. 17:7,13,19; I
Khang. 16:16-17; Late 105:10). Abraham tawh thuciamna pen hunkhenna tawh kisai
a bulpi-in Abraham leh a suante’ ading hi deuh hi. Leitung buppi bel lungsim
kitheihna tawh ki-ukna leh mihing kumpi ki-ukna nuai ah kizomsuak hi.
Ahi zongin, Abrahamci
covenant nuai ah mihingte’ ginat lohna kilang dena, ciamsa gam zuat pah lohna
(Piancil. 11:31); Abraham mahmah Ishmael’ pa a suahna (Piancil.16:1-16); Egypt
gama a paisukna (Piancil.12:1-13:1), cihte ah kilang hi. Ahih hangin,
hehpihna leh upna ah Abraham khangto a, a tawpna ah Pasian’ thu a manna-in a
tapa Isaac nangawn biakpiakna-in pia ngam ta hi ((Piancil. 22).
Abraham’ nungah Isaac zong
gina tuan lo-in, Pasian’ thupiak palsat lo deuh bekin Egypt gam neh-in teng hi
(Piancil. 26:6-16). Jacob zong gina tuan lo hi, a suah ding lai-a a nu’ tunga
kamciam um zo lo-in (Piancil. 25:23; 28:13-15,20); zuauphuahna, khemna, leh
ama’ meet nading bek ngaihsutna (Piancil. 27:1-29) leh a tawpna ah kialpi a
pelh nadingin Egypt gama lalsukna, cih ciang ding hong tung hi.
Egypt gam ah, Israel phunin
upna a neih lohna (Pai. 2:23; 4:1-10; 5:21; 14:10-12; 15:24), Egypt gamah
a ciahkik nopna uh (Pai. 14:11-12), leh a phun nilohna uh (Pai. 15:24; 16:2;
Gamlak. 14:2; 16:11,41; Josh. 9:18) tawh Pasian’ tungah citak zo lo
leuleu uh hi. Thukham kipiak hun laitak leh Kadesh- Barnea (Gamlak. 14) a
Pasian’ kamciamte a up lohna vuah kilang hi. Abraham’ tunga kamciamte a up loh
manun a gam uh tawlkhat sung taan uh a, Egypt gamah saltaangin, tua gam a lut
kik mateng uh gamlakah vakvai uh hi. Pasian’ tungah a thumaan lohn uh tungtawin
Moses’ thukham hong om ahi hi.
Hih kamciam hunkhenna ah,
Pasian in a mite a kep nilohna, Egypt gam pana a hotkhiatna, leh Paisawn pawi a
bawlsaknate ah Pasian’ hehpihna kilang den den hi. Thukham kipiakna tawh
kamcian hunkhenna a bei hi a (Pai. 19), ahih hangin mite’ tavuan neihna bulpi leh
leh mite a kize-etna ahihna tawh a bei hi bek hi. Leitung hun bei dong hih
kamcian hunkhenna a kizom paisuak ding hi a, hih sunga kamciam tampite tuni
dongin i up leh i lam-etna bulpite ahi hi. Abraham’ tunga kamciamte mailam huna
hehpihna leh kumpi gam hunkhenna sunga kibulphuh thukhunpite ahi hi. Tua
kamciamte in bei hun nei ngei lo-a, tawntung hun dongin tangtung ding hi, kici
thei hi.
Kamciam hunkhenna ah Pasian’
thuneihna kilang mahmah a, Israel mite zanga kilaakna, Pasian’ tatkhiatna leh
thupha kizomte, Pasian’ hehpihna, leh leitung mahmah ah teci suak hi. Ahi
zongin, hunkhenna dangte mahbangin, Pasian’ deihna zuihna tawh kisai-in hih
hunkhenna mahmah zong a deihna tung zo lo-in bei a, thu-ummite Khazih’ kiang a
tunpih ding naucing siapa tawh a kibang thukham hong pian nading suak hi (Gal.
3:24).
F. Thukham Hun
Paikhiatna 19:3 ah thukham
hun kipana singlamteh ah thukham a beina ciang khat a om hangin
Sawltakte’Tangthu 2 sunga Pentecost ni dongin kizomsuak hi. Ahih hangin,
Lungdamna thu John leh a dang lungdamna thubute sunga mun pawlkhatte ah tuhun
hehpihna hun a kilam-etkholhna kimu thei hi.
Moses’ thukham bel Israel
mite’ ading beka kipia hi , tua thukham tungtawnin Gentile mite thu kikhen lo
hi. Thukham khempi thum pha a, nasep gamtatna vive tawh kisai ahi hi: thukhamte
( Pasian’ deihna a kipulaakna, Pai. 20:1-26); thukhennate (Israel mite’ nuntak
khuasak zia, Pai. 21:1-24:11); leh thupiakte ( Israel mite’ biakna nuntak zia,
Pai. 24:12-31:18), cih bangin kikhen hi. Hih sunga kihel biakpiakna leh siampi
nasepnate i et ciangin hehpih thu leh thukham thu kimu khawm hi. Hih hun sunga
kumpi ki-ukna pen Pasian mahmah in a ukna theocracy hi a, Pasian in a
kamsangtel a siampite, leh (a nununglam ciangin) kumpite tungtawnin uk hi.
Moses tawh kibawl thuciamna mawhmah zong tawlkhat sung bek a kimang ding
thuciamna hi a, Khazih hong pai ding bek kimang hi (Gal. 3:24-25). Hih
hunkhenna oen a pianzia mahmah mihingte’ tunga kingate nam hi a, thumanna
tungtawnin thupha kipia pahlian, cihna ahi hi.
Mihingte’ tangthu ah
Laisiangtho in thukham nuai-a biakna paizia kicing a pulak masakna hi a,
siansuah nading leh mawhmai nading, biakna leh thungetna bulpite na pia-in
mailam hun ading lam-etna na pia hi.
Thukham nuai ah cihtak lohna
om ngitnget hi. Thukhente’ hun sungin kilang deuh a, Solomon a sih khit ciang
leh Isarel gam mahmah kumpi gam nih-a a kikhen khit ciangin uang deuh hi.
Thukham ki awlmawh lo-a a kimangngilh keuhkeuh hun oma, milim biakna uang
mahmah hi. Thuciam Thak sungah kizomsuka, a nuntak sungin thukham a kima zui
Khazih kinial-a a kikhailupna tawh kikhum hi.
Hih thukham hunkhenna sungin
Thuhilhkikna 28:1-30:20 sunga kigen bang lianin thukhenna tampi tung takpi hi.
Tuate’ lakah Assyria leh Babylon gamte-a saltaannate kilang deuh-a a hun a cin
ciangin tua gamte pan ciahkik uh hi. Hih hunkhenna a bei khit ciangin Israel
mite’ tungah thukhenna tung lai-a AD 70 a Jerusalem a kisuksiatna leh leitung
buppi-ah Israel mite a kithehthangnate kihel hi. Mailam-ah Jacob’ Gimna
hunkhat, gimna lianpi hun, om lai hi (Jer. 30:1-11; Dan. 12:1; Matt.24:22).
Ahih hangin. thukham nuai ah,
a mawh a khial Israel mite a kisan kik theih nadingin biakpiakna a kipiakna
tawh Pasian’ hehpihna kilanga, kamsangte, thukhente, leh kumpite a piakna leha
minam mahmah vua a kikepna tungtawnin Pasian’ lungduaina kilang hi. Israel mite
a kisikkik taktak uh ciangin Pasian in sanga, hih hun sungtengin Thuciam Lui a
kigelh ahi hi. Thupha lianpen bel Israel mite’ ading Messiah ahihna tawh Khazih
hong paina hi a, a minam bupun na nial uh hi.
Lam khatah thukham hunkhenna
pen singlamteh tawh a bei ahi hi (Rom. 10:4; II Cor. 3:11-14; Gal. 3:19,25). A
lang khat leuleu ah, hehpihna hun a kipatna ahi Pentecost ni masiah bei lo hi,
kici thei hi. Nuntakzia a uk dinga kikoih thukham a bei hangin, Pasian’ dikna a
pulaak dingin omsuaka, Pasian’ pianzia siangtho a kitheih theih nadingin
thu-ummite in sindingin hoih hi. Pasian a kikhel loh mahbangin thukhamin a
bulphuh gamtat zia ding sia leh pha thute omsuaka, hunkhenna a kikhel ciangin
Israel mite’ ading beka kipia nutakzia a ukte zong kikhel-in pawlpi’ adinga
kipia hi lo ahih manin tuhun thu-ummite in tua thukhamte zuih loh phamawh cih
thu be om nawn lo hi. Tua thukhamte i nuntakna ah lak theih pawlkhat a om
hangin, a taktakin ci lehang, Israel mite’ ading bek ahi hi.
Thukham’ deihna taktak bel,
nuntakna ah thumaana gamtat zia ding hong lahna hi a, mawhna thu a kikhen
nading ahi hi. Thukham nuai-a nungta Israel mite in thukhamin hong hon zo lo-in
hong siangthosak zo lo hi, cih hong lak hi. Mihingte in hotkhiatna a ngah
nadingin thukham kipia ngei lo a, thukham in thu a neih lai hi taleh, a nung
ciangin hi taleh, a pianzia mahmah-in thanema diktansakna pia zo lo (Rom. 3:20;
Gal. 2:16); siangthosak zo lo-in kicingsak zo lo (Heb. 7:18-19); a thahatna leh
a kizat hun kiciangtan (Gal. 3:19); suahthakna pia thei lo-in (Gal. 3:21-22)
mawhna pholaak thei bek hi (Rom. 7:5-9; 8:3; I Cor. 15:56). Pasian in mi
khempeuh mawh hi cih a lah nadingin thukham in sem thei a, kam khempeuh hum
thei a (Rom. 3:19), Khazih a kisapna kilangsak hi (Rom. 7:7-25; Gal. 3:21-27).
G. Hehpihna Hun
Hehpihna hun Sawltakte’
Tangthu 2 ah kipana Thuciam Thak bup ah kizomsuakin, Rapture tawh kikhum hi.
Hih hehpihna hun tawh kisai-in John 13-17 sungte ah hilhkholhna pawlkhat zong
om hi. Hih hun Laisiangtho tawh en lehang, Sawltakte’ Tangthu 1 panin Kilaakna
3 ding huam hi, cih kimu hi.
Leitung buppi lungsim
kitheihna tawh ki-ukna leh mihing kumpi ki-ukna nuai ah a kizopsuak mahbangin
hehpihna hunkhenna pen pawlpi’ ading bek ahi hi. Nidanga kipanin hotkhiatna
peuhmah upna tungtawna kingah den ahih hangin hih hehpihna hun sungin kitel
deuh hi (Rom. 1:16; 3:22-28; 4:16; 5:15-19). Hih hehpihna thu mah in
hunkhenna dangte sangin hih hun a thupizaw-in lamto hi (John 13:34-35; Rom.
12:1-2; Phil. 2:5; Col. 1:10-14; 3:1; I Thess. 5:23).
Leitung buppi in Khazih a san
nading leh pawlpi mahmah a gaulzawh nadingin hehpihna in sem lian tuan lo ahih
manin hehpihna hun sungin zong Pasian’ thu palsatna om veve hi. Upna taktak a
nei lo pawlpi sungah Pasian a taisan mi om ding, ci-in Laisiangtho in
genkhol khin hi (I Tim. 4:1-3; II Tim. 3:1-13; II Pet. 2-3; Jude). Jew mi leh
Gentile mite’ lak panin ama’ min ading Pasian in mi pawlkhat sapkhiat dinga a
gelna a tangtunsak hangin upna taktak a nei lo hotkhiatna ngah lo mi pawlkhat
Rapture ah kinusia dinga, Rapture leh a kumpi gam phut dinga Khazih’ hong pai
kik kikal hun sungin thu kikhen ding hi (Matt. 24:1-26; Kilaakna 6-19).
Pawlpi taktak bel
vantunga Khazih thukhenna tokhom mai ah thu kikhen ding hi (IICor. 5:10-11).
Tu khanghunin, Khazih hong
paina (John 1:17), thu-ummite’ hotkhiatna ngahna leh Pasian’ mai-a i dinmun
(Rom. 3:24; 5:1-2,15-21; Gal. 1:1-2:21; Eph. 2:4-10), leh nuntakzia hong
uk hehpihna’ pianzia mahmah ah Pasian’ hehpihna hong kilang deuh hi (Gal.
3:1-5:26).
Rapture tawh hehpihna hun bei
dinga, tua khit ciangin thu um lote thukikhen ding hi (Kilaakna 17:160.
Hehpihna hun pen Jew mite leh Gentile mite kigawmkhaopna pawlpi tawh kisai ahih
main tuampian deuh hi. Thukham bang ci lehang, Israel mite’ ading bek hi a,
mihingte’ kumpi ki-ukna bang leuleu pah leitung bup ading hi-in lungsim
kitheihna bang lah mi khempeuh’ ading ahi hi. Tu hunkhenna sungah zuih ding
ahihna thu ah Moses’ thukham kiphiatkhia khina, ahi zongin Pasian’ sianthona
hong lak ding leh khalam thu ah sin theih ding thu pawlkhat hong hilh dingin
kimang veve sam hi. Hunkhenna khempeuh ah hehpihna a om den ciat hangin hih
hehpihna hun ah hotkhiatna thu leh nuntakzia hong uk ding a hong kipia ahihna
tawh hehpihna ultung deuh se hi.
H. Kumpi Gam Hun
Kumpi gam hunkhenna pen
Khazih hong pai kikna tawh kipana (Matt. 24; Kilaakna 19), tua main hun
kikhelna khat ahi gimna lianpi hun om hi. Hih hun kigenna Laisiangtho mun tam
mahmah hi (Late 72; Isa. 2;1-5; 9:6-7; 11; Jer. 33:14-17; Dan. 2:44-45; 7:9-14,18,27;
Hos. 3:4-5; Zech. 14:9; Lk. 1:31-33; Kilaakna 19-20). Kumpi gam sungah,
mihingte’ tavuan ding pen sik ciangkhut tawh leitung a uk ding kumpipa’ thu man
ding hi ding hi (Isa. 11:3-5; Kilaakna 19”15). Tua kumpi gam pen Pasian’ uk gam
hi dinga, biakpiakna leh siampi nasepna thakte om ding hi (Isa. 66:21-23; Ezek.
40_48). Hih hun a tuampian nading khat ah, Satan kihencip dinga dawite
kigamtangsak lo ding hi (Kilaakna 20:1-3,7). Ahi zongin hih kumpi gam hun
nangawn deih bang tuan lo-in (Isa.65:20; Zech. 14:16-19), a tawpna ah Pasian a
lehdo mah hong om lai ding hi (Kilaakna 20:7-9).
Pasian’ thukhenna in hong zui
pahlianin Pasian a lehdote mei-in kisusia dinga (Kilaakna 20:9), hih leitung
leh vantungte mei-in kisusia ding hi (II Pet. 3:7, 10-12).
Kum tul maanna kumpi gam
sungah, thuciamna thak a tangtunsakna (Jer. 31:31-34), hotkhiatna (Isa. 12),
tawlkhat sung leitung nopsakna (Isa. 35), kilaakna tampi a kingahna (Jer.
31:33-34), mawh maisakna (Jer. 31:34), leh Israel mite a kikaihkhopkikna ah
Pasian’ hehpihna kilang ding hi. Leitung leh vantung mei-a a kisuksiatna tawh
kul tul maanna kumpi gam hun bei dinga, tawntung hunin zui pah ding hi
(Kilaakna 21-22).
Kumpi gam hunkhenna pen
mihingte’ sia leh pha nuntak zia a kize-etna nunungpen ahihna ah a dang hunkhenna
khempeuh tawh kilamdang hi. Kumpi ki-ukna kicing a omna, minthanna tawh a
mang Khazih ngiat a omna, mun khempeuh-a mi khempeuh in Pasian a theihna, leh a
gamtang thei lo dinga Satan a kihencipna cihte hih hun sunga hamphatna lianpite
ahi hi. Hih kumpi gam hunkhenna pen Pasian in mihingte a ze-etna khempeuh a
tawpna ahi hi.
Hunhenna kici peuhmah ah
Pasian in mite tawh lapi tuamtuamin kizop ding hanciam hi. Hunkhenna kici
peuhmah ah mihingte gina lo-in Pasian’ hehpihna bekmah kicing den hi. Hunkhennte
ah Pasian in hih leitung mahmah leh mihingte’ tunga a lah nop a minthanna kimu
thei hi. Hunkhennate i theihna tungtawnin tangthu a Pasian’ ngimnate leh
mihingte leh Pasian a kizopna leh Pasian amah leh amah a kilaaknate a
kiciaptehna Lasiangtho mahmah hong piaknate kithei thei hi.
A gelh: Dr. Zam Khat Kham